Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат бузургтарин неъмат, рамзи соҳибихтиёрӣ, озодӣ ва имконияти мустақилона муайян намудани роҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар мебошад. Барои миллати тоҷик, ки дорои таърихи чандинҳазорсола, фарҳанги ғанӣ ва таҷрибаи бузурги давлатдорӣ мебошад, истиқлолият аҳамияти хос дорад. 9 сентябри соли 1991 дар таърихи навини Тоҷикистон ҳамчун санаи сарнавиштсоз сабт гардид. Аз ҳамон рӯз давраи нави давлатдории миллӣ оғоз ёфта, барои рушди мустақилонаи иқтисоди миллӣ ва таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ замина фароҳам омад.

35 соли истиқлолият барои Тоҷикистон давраи пур аз рӯйдодҳои муҳим, мушкилоти ҷиддӣ ва ҳамзамон дастовардҳои назаррас мебошад. Дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ кишвар ба вазъи душвори сиёсиву иҷтимоӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид. Танҳо бо барқарор гардидани сулҳу субот ва таҳкими ваҳдати миллӣ имконият фароҳам омад, ки масъалаҳои рушди иқтисодӣ, беҳтар намудани инфрасохтор, ташаккули низоми нави иқтисодӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ ба самти афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёбанд.

Яке аз муҳимтарин сабақҳои 35 соли истиқлолият дар он ифода меёбад, ки рушди иқтисодӣ бе суботи сиёсӣ ва сулҳи пойдор имконнопазир аст. Ваҳдати миллӣ барои Тоҷикистон на танҳо арзиши сиёсиву иҷтимоӣ, балки омили муҳими иқтисодӣ низ мебошад. Зеро муҳити орому устувор барои фаъолияти соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ, рушди истеҳсолот, ташкили ҷойҳои нави корӣ ва татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ шароити мусоид фароҳам меорад.

Барқарор гардидани сулҳу субот имкон дод, ки Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди иқтисодӣ ворид шавад. Дар ин давра заминаҳои иқтисоди бозорӣ таҳким ёфта, муносибатҳои нави иқтисодӣ ташаккул ёфтанд. Рушди соҳибкории хусусӣ, фаъолияти сармоягузорӣ, низоми бонкӣ, бозори молиявӣ ва дигар институтҳои иқтисодӣ тадриҷан густариш пайдо карданд.

Аз ин рӯ, истиқлолияти давлатӣ ва ваҳдати миллӣ бояд ҳамчун ду омили ба ҳам пайванди рушди миллӣ арзёбӣ гарданд. Агар истиқлолият имконияти мустақилона муайян намудани сиёсати иқтисодиро фароҳам оварад, ваҳдати миллӣ заминаи иҷтимоӣ ва сиёсии татбиқи ин сиёсатро таъмин менамояд.

Яке аз ҳадафҳои асосии Тоҷикистон дар давраи истиқлолият ташаккул додани иқтисоди миллии рақобатпазир ва устувор мебошад. Дар ин раванд рушди соҳаҳои истеҳсолӣ, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ, саноат, хизматрасонӣ ва соҳибкорӣ аҳамияти махсус пайдо кардааст.

Дар сиёсати иқтисодии кишвар масъалаи гузариш аз иқтисоди дорои вобастагии зиёд аз воридоти молу маҳсулот ба иқтисоди истеҳсолкунанда ва содироткунанда аҳамияти рӯзафзун касб кардааст. Маҳз аз ҳамин нуқтаи назар, ҳадафи саноатикунонии босуръати кишвар метавонад ҳамчун яке аз самтҳои муҳими таҳкими истиқлолияти иқтисодӣ арзёбӣ шавад.

Саноатикунонӣ барои Тоҷикистон на танҳо афзоиши ҳаҷми истеҳсолот, балки таъсиси ҷойҳои нави корӣ, зиёд намудани даромади аҳолӣ, рушди минтақаҳо, васеъ намудани заминаи андозбандӣ ва афзоиши имкониятҳои содиротиро дар назар дорад. Коркарди ашёи хоми ватанӣ ва истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши иловашудаи баланд метавонад ба баланд гардидани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ мусоидат намояд.

Дар ин замина рушди соҳаҳои саноати сабук, хӯрокворӣ, истихроҷи маъдан, металлургия, истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ дорои имкониятҳои назаррас мебошанд. Барои иқтисоди миллӣ муҳим аст, ки ашёи хоми ватанӣ то ҳадди имкон дар дохили кишвар коркард шуда, маҳсулоти ниҳоӣ истеҳсол карда шавад. Ин раванд метавонад ҳам воридотро коҳиш диҳад ва ҳам имкониятҳои содиротиро васеъ намояд.

Дар давоми солҳои истиқлолият энергетика ба яке аз самтҳои стратегии рушди Тоҷикистон табдил ёфт. Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ буда, истифодаи самараноки онҳо метавонад барои рушди саноат ва дигар соҳаҳои иқтисоди миллӣ заминаи устувор фароҳам оварад.

Лоиҳаҳои энергетикии бузург, аз ҷумла НБО-и «Роғун», аҳамияти на танҳо энергетикӣ, балки иқтисодӣ ва иҷтимоӣ доранд. Афзоиши иқтидори энергетикӣ метавонад барои рушди истеҳсолот, фаъолияти корхонаҳо, ташкили ҷойҳои нави корӣ ва беҳтар намудани имкониятҳои рушди минтақаҳо мусоидат намояд.

Истиқлолияти энергетикӣ дар шароити иқтисоди муосир яке аз унсурҳои муҳими амнияти иқтисодии давлат ба ҳисоб меравад. Кишваре, ки имконияти боэътимоди таъмини иқтисоди худро бо неруи барқ дорад, барои рушди саноат, рақамикунонӣ ва инфрасохтори муосир имкониятҳои бештар пайдо мекунад.

Дар шароити ҷаҳонишавии иқтисодӣ сифати инфрасохтори нақлиётӣ ва коммуникатсионӣ ба рақобатпазирии кишвар таъсири мустақим мерасонад. Аз ин рӯ, сохтмони роҳҳо, нақбҳо, пулҳо ва дигар иншооти инфрасохторӣ дар солҳои истиқлолият аҳамияти стратегӣ пайдо кардааст.

Ҷойгиршавии ҷуғрофии Тоҷикистон зарурати рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва васеъ намудани робитаҳои иқтисодиро бо кишварҳои минтақа бештар менамояд. Рушди роҳҳои байналмилалӣ метавонад хароҷоти интиқоли молро коҳиш дода, дастрасии истеҳсолкунандагони ватаниро ба бозорҳои дохилӣ ва хориҷӣ беҳтар намояд.

Дар баробари инфрасохтори нақлиётӣ, имрӯз инфрасохтори рақамӣ низ ба яке аз унсурҳои асосии иқтисоди муосир табдил ёфтааст. Рушди технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ, хизматрасониҳои электронӣ, пардохтҳои рақамӣ ва тиҷорати электронӣ метавонад самаранокии фаъолияти иқтисодиро баланд бардорад.

Иқтисоди рақамӣ барои Тоҷикистон имконияти нав фароҳам меорад. Агар дар гузашта рушди иқтисодӣ асосан ба захираҳои табиӣ, меҳнат ва сармояи моддӣ такя мекард, имрӯз дониш, иттилоот, технология ва қобилияти навоварӣ низ ба омилҳои муҳими рушди иқтисодӣ табдил ёфтаанд.

Ҳеҷ як стратегияи рушди иқтисодӣ бидуни сармояи инсонӣ натиҷаи устувор дода наметавонад. Аз ин рӯ, рушди маориф, илм, тайёр намудани мутахассисони баландихтисос ва баланд бардоштани сатҳи саводи рақамии аҳолӣ бояд ҳамчун сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар арзёбӣ гардад.

Ҷавонон қисми муҳими захираи меҳнатии кишвар мебошанд. Барои онҳо фароҳам овардани имкониятҳои таҳсил, касбомӯзӣ, фаъолияти соҳибкорӣ ва иштироки фаъол дар иқтисоди рақамӣ метавонад ба рушди истеҳсолоти миллӣ ва афзоиши маҳсулнокии меҳнат мусоидат намояд.

Махсусан барои соҳаи иқтисод масъалаи омодасозии мутахассисоне муҳим аст, ки на танҳо донишҳои назариявӣ, балки малакаҳои таҳлили иқтисодӣ, идоракунӣ, соҳибкорӣ, технологияҳои рақамӣ ва забонҳои хориҷиро доро бошанд. Дар шароити рақобати ҷаҳонӣ маҳз сифати сармояи инсонӣ метавонад бартарии стратегии кишварро Дар шароити муосир истиқлолияти давлатӣ бо истиқлолияти иқтисодӣ робитаи ногусастанӣ дорад. Давлати соҳибистиқлол бояд имконияти ҳимояи манфиатҳои иқтисодии худ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва энергетикӣ, рушди истеҳсолоти миллӣ ва коҳиш додани вобастагии аз ҳад зиёд аз омилҳои беруна дошта бошад.

Тағйирёбии нархҳои ҷаҳонӣ, буҳронҳои молиявӣ, тағйирёбии иқлим, маҳдуд шудани занҷираҳои таъминот ва дигар равандҳои ҷаҳонӣ нишон медиҳанд, ки иқтисоди миллӣ бояд ба таъсирҳои беруна то ҳадди имкон устувор бошад.

Аз ин нуқтаи назар, рушди кишоварзӣ, зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ, истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, рушди соҳибкории хурду миёна ва диверсификатсияи иқтисод аз ҷумлаи самтҳои муҳимми таҳкими амнияти иқтисодии Тоҷикистон мебошанд.

Ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ танҳо имкони ёдоварӣ аз дастовардҳои гузашта нест. Он бояд фурсати арзёбии натиҷаҳои бадастомада ва муайян намудани ҳадафҳои нави рушди кишвар бошад.

Тоҷикистон дар марҳилаи нави рушди иқтисодӣ ба баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат, рушди соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузории самаранок, густариши истеҳсолоти рақобатпазир, рушди иқтисоди рақамӣ ва истифодаи технологияҳои муосир ниёз дорад.

Дар ин раванд ҳар як шаҳрванди кишвар метавонад саҳми худро гузорад. Донишҷӯ бо таҳсили хуб, омӯзгор бо тайёр намудани мутахассиси босавод, соҳибкор бо ташкили истеҳсолот ва ҷойҳои нави корӣ, кишоварз бо истифодаи самараноки замин, муҳандис бо ихтироъ ва навоварӣ ва корманди давлатӣ бо фаъолияти масъулиятнок метавонанд ба рушди иқтисоди миллӣ саҳм гузоранд.

Истиқлолият танҳо ҳуқуқи мустақилона зиндагӣ кардан нест; он ҳамзамон масъулияти бузург барои рушди давлат мебошад. Ҳар қадаре ки шаҳрвандон масъулияти иқтисодӣ, меҳнатӣ ва иҷтимоии худро дуруст дарк намоянд, ҳамон қадар заминаи рушди устувори кишвар мустаҳкам мегардад.

Дар остонаи 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ вазифаи муҳим барои Тоҷикистон на танҳо ҳифзи дастовардҳои бадастомада, балки гузоштани заминаҳои мустаҳкам барои рушди минбаъда мебошад. Иқтисоди рақобатпазир, ҷомеаи донишбунёд, технологияҳои муосир, соҳибкории фаъол ва истифодаи самараноки захираҳои миллӣ метавонанд Тоҷикистонро ба марҳилаи нави рушди устувор раҳнамун созанд.

Истиқлолият вақте арзиши воқеии худро пурра нишон медиҳад, ки он бо рушди иқтисодӣ, беҳтар гардидани сифати зиндагии мардум, таҳкими давлатдорӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои муносиб барои наслҳои оянда пайваст бошад.

Бигзор, 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғози марҳилаи нави созандагӣ, рушди иқтисодӣ, пешрафти иҷтимоӣ ва таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ гардад!

 

Сабоҳат ИСМОИЛОВА,

номзади илмҳои иқтисодӣ,

дотсенти кафедраи назарияи иктисодӣ