Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба шумор меравад. Он ба рушди иқтисод, фаъолияти мақомоти давлатӣ, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди мардум ба қонун таъсири манфӣ мерасонад. Коррупсия одатан ҳамчун истифодаи мақоми хизматӣ ё ваколат барои ба даст овардани манфиати шахсӣ фаҳмида мешавад. Барои пешгирии он пеш аз ҳама сабабҳо ва омилҳои ба вуҷуд омаданашро омӯхтан зарур аст.

1. Омилҳои иқтисодӣ

Яке аз омилҳои муҳими коррупсия мушкилоти иқтисодӣ мебошад. Камбизоатӣ, бекорӣ, нобаробарии даромад ва маоши нокифоя дар баъзе соҳаҳо метавонанд заминаи суиистифода аз вазифаро зиёд кунанд. Ҳамчунин, вақте ки тақсимоти маблағҳои давлатӣ шаффоф нест ё назорати хароҷот суст аст, имкони истифодаи ғайриқонунии маблағҳо бештар мегардад.

2. Омилҳои ҳуқуқӣ ва идоракунӣ

Номукаммал будани қонунҳо, иҷро нагардидани онҳо ва назорати нокифоя аз болои фаъолияти мансабдорон аз омилҳои дигари коррупсия мебошанд. Агар барои вайрон кардани қонун ҷавобгарӣ ногузир набошад, баъзе шахсон метавонанд аз ин вазъ истифода баранд. Бюрократияи зиёд, расмиёти мураккаб ва набудани хизматрасониҳои шаффоф низ хавфи коррупсияро баланд мекунанд.

3. Омилҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ

Муносибати нодуруст ба ришвадиҳӣ, хешутаборбозӣ ва истифодаи робитаҳои шахсӣ метавонад коррупсияро дар ҷомеа маъмул гардонад. Баъзан одамон чунин амалҳоро роҳи осони ҳалли масъала мешуморанд. Паст будани маърифати ҳуқуқӣ ва бетарафии шаҳрвандон низ ба паҳншавии ин зуҳурот мусоидат мекунад.

4. Омилҳои сиёсӣ ва ахлоқӣ

Набудани шаффофият дар қабули қарорҳо, маҳдуд будани назорати ҷамъиятӣ ва суст будани ҳисоботдиҳии мансабдорон метавонанд ба коррупсия шароит фароҳам оранд. Аз тарафи дигар, беинсофӣ, тамаъҷӯӣ, масъулиятшинос набудан ва афзал донистани манфиати шахсӣ аз манфиати ҷомеа омилҳои ахлоқии ин мушкилот мебошанд.

5. Роҳҳои пешгирии коррупсия

Барои кам кардани коррупсия бояд қонунҳо дуруст ва баробар иҷро шаванд. Назорати истифодаи маблағҳои давлатӣ, шаффофияти харидҳои давлатӣ, содда кардани хизматрасониҳо ва рушди хизматрасониҳои электронӣ аҳамияти калон доранд. Баланд бардоштани маошу шароити меҳнат, тарбияи ахлоқӣ ва маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон низ муҳим аст. Ҳар як шаҳрванд бояд ба қонун эҳтиром гузорад ва аз додану гирифтани ришва худдорӣ намояд.

Хулоса

Коррупсия танҳо масъалаи як шахс ё як идора нест; он ба тамоми ҷомеа зарар мерасонад. Сабабҳои он метавонанд иқтисодӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ва ахлоқӣ бошанд. Мубориза бо коррупсия кори муштараки давлат ва ҷомеа мебошад. Бо риояи қонун, баланд бардоштани шаффофият, масъулиятшиносӣ ва тарбияи насли дорои ахлоқи пок метавон барои ҷомеаи одилона ва пешрафта замина гузошт.

Коррупсия дар шароити ҳозира монеаи ҷиддӣ дар роҳи рушди иқтисодии давлат ва афзоиши самаранокии ниҳодҳои бозаргонӣ мебошад.
Дар натиҷаи содир гардидани кирдорҳои коррупсионӣ муносибатҳои ҷамъиятӣ вайрон гардида оқибатҳои нохушро бабор меоварад.
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пайваста баҳри паст намудани шиддати коррупсия дар кишвар тадбирҳои судманд андешида баҳри амали намудани он чораҳои заруриро рӯйи кор оварда истодааст.
Бо ташаббусҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-пешвои миллат президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон ҳамаи ин заминаҳо дар кишвар фароҳам оварда шуда, иштироки фаъоли тамоми шохаҳои ҳокимият ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дар мубориза бо ин зуҳуроти номатлуб таъмин карда шудааст. 

Нуриддин ГАДОЕВ,

донишҷуи курси 1- уми ихтисоси 1-25010402 кори бонкӣ