Маориф яке аз омилҳои асосии пешрафти ҳар як давлат ва ҷомеа ба ҳисоб меравад. Дар маркази ин низом шахсияти омӯзгор қарор дорад, зеро сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва тарбияи насли наврас аз масъулиятшиносӣ ва маҳорати касбии ӯ вобастагии зиёд дорад. Омӯзгор на танҳо дониш меомӯзонад, балки дар ташаккули шахсият, ахлоқ ва мавқеи иҷтимоии шогирдон саҳми бузург мегузорад.

Мақоми омӯзгор дар ҷомеа таърихи тӯлонӣ дорад. Аз замонҳои қадим то имрӯз аҳли илму маърифат дар рушди фарҳанг, густариши дониш ва тарбияи наслҳои нав нақши муҳим бозидаанд. Омӯзгор ҳамеша яке аз роҳнамоёни ҷомеа ба шумор рафта, ба инсон дар шинохти илм, зиндагӣ ва арзишҳои маънавӣ ёрӣ мерасонад. Аз ин рӯ, аҳаммияти касби омӯзгорӣ танҳо бо гузаронидани дарс маҳдуд намешавад.

Омӯзгори муосир пеш аз ҳама бояд шахси босавод, дорои ҷаҳонбинии васеъ ва эҳсоси баланди масъулият бошад. Ӯ бояд ба шогирдон на танҳо донишҳои соҳавиро омӯзонад, балки онҳоро ба мустақиландешӣ, ҷустуҷӯи дониш, эҳтироми арзишҳои инсонӣ ва муносибати масъулона ба ҷомеа ҳидоят намояд. Дар раванди таълим муносибати омӯзгор ба ҳар як хонанда метавонад ба ташаккули шахсияти ӯ таъсири назаррас расонад.

Талаботи замони муосир ба фаъолияти омӯзгор низ тағйир ёфтааст. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ва ворид шудани воситаҳои рақамӣ ба соҳаи маориф водор месозад, ки омӯзгор усулҳои нави таълимро аз худ кунад. Истифодаи захираҳои электронӣ, воситаҳои мултимедиявӣ ва дигар технологияҳои муосир метавонад ҷараёни дарсро самараноктар ва шавқовар гардонад. Ҳамзамон, омӯзгор бояд пайваста донишу малакаи касбии худро такмил диҳад.

Нақши омӯзгор дар ташаккули ҷаҳонбинии ҷавонон низ хеле муҳим аст. Насли наврас дар раванди рушди худ ба шахсони боэътимод ва соҳибтаҷриба ниёз дорад. Омӯзгор метавонад ба онҳо дар интихоби роҳи дуруст, муайян намудани ҳадафҳои зиндагӣ ва ташаккули муносибати солим ба ҷомеа таъсири мусбат расонад. Аз ин рӯ, таъсири тарбиявии омӯзгор дар баробари фаъолияти таълимии ӯ аҳаммияти калон дорад.

Ҷомеае, ки ба маориф ва мақоми омӯзгор таваҷҷуҳи ҷиддӣ медиҳад, барои рушди дарозмуддати худ заминаи устувор мегузорад. Сифати низоми маориф ба сатҳи омодагии омӯзгорон, шароити фаъолияти онҳо ва имкониятҳои рушди касбӣ вобаста мебошад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани мақоми иҷтимоии омӯзгор, беҳтар намудани шароити меҳнат ва дастгирии доимии касбии онҳо аз масъалаҳои муҳими сиёсати соҳаи маориф мебошанд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон соҳаи маориф яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Барои рушди низоми маориф, баланд бардоштани сифати таълим ва таҳкими мақоми омӯзгор тадбирҳои гуногун амалӣ карда мешаванд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», Стратегияи миллии рушди маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021–2030 ва дигар барномаҳои соҳавӣ ба такмили низоми таҳсилот, омода намудани кадрҳои соҳибихтисос ва беҳтар намудани фаъолияти муассисаҳои таълимӣ равона шудаанд.

Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар баромадҳои худ борҳо ба мақоми омӯзгор ва нақши он дар тарбияи насли нав таваҷҷуҳ зоҳир намудаанд. Ин таваҷҷуҳ ба он далолат мекунад, ки омӯзгор дар раванди рушди ҷомеа танҳо корманди соҳаи маориф нест, балки шахсияти таъсиргузор ва тарбиятгари насли оянда мебошад.

Масъулияти иҷтимоии омӯзгор дар шароити имрӯза боз ҳам бештар мегардад. Ҷавонон бо маълумоту таъсирҳои гуногун аз тариқи интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Дар чунин шароит омӯзгор бояд ба шогирдон на танҳо дониш, балки малакаи дуруст қабул кардан ва арзёбӣ намудани иттилоотро низ омӯзонад. Ташаккули тафаккури мустақил ва таҳлилӣ метавонад ҷавононро аз таъсири андешаҳои нодуруст ва рафторҳои номатлуб ҳифз намояд.

Нақши омӯзгор дар пешгирии баъзе мушкилоти иҷтимоӣ низ муҳим мебошад. Таълими дурусти арзишҳои ахлоқӣ, эҳтироми қонун, таҳаммулпазирӣ, меҳанпарастӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ метавонад барои пешгирии ҷинояткорӣ, ифротгароӣ ва дигар зуҳуроти номатлуб мусоидат кунад. Ҷомеа аз омӯзгор шахсеро интизор аст, ки на танҳо дониш омӯзонад, балки бо рафтору муносибати худ намунаи ибрат бошад.

Муносибати эҳтиромона миёни омӯзгор ва шогирд низ яке аз шартҳои муҳими таълими босифат мебошад. Шогирд вақте метавонад қобилиятҳои худро хубтар нишон диҳад, ки худро дар муҳити таълимӣ озод, эҳтиромшуда ва дастгиришуда эҳсос намояд. Аз ин рӯ, меҳрубонӣ, адолат, сабр ва масъулиятшиносӣ бояд ҷузъи ҷудонашавандаи фаъолияти ҳар як омӯзгор бошанд.

Дар баробари ин, худи омӯзгор низ бояд ба рушди шахсии худ аҳаммият диҳад. Хондани китобҳои нав, омӯзиши таҷрибаи ҳамкасбон, иштирок дар курсҳои такмили ихтисос ва истифодаи усулҳои инноватсионии таълим ба баланд шудани сатҳи касбии ӯ мусоидат мекунанд. Омӯзгори донишманд ҳамеша талош менамояд, ки аз навгониҳои соҳаи худ қафо намонад.

Дар шароити рушди босуръати ҷомеа касби омӯзгорӣ бештар аз пеш эҳтиёткорӣ, эҷодкорӣ ва омодагӣ ба навовариҳоро талаб менамояд. Омӯзгори муосир бояд ҳамзамон донишомӯз, роҳнамо, тарбиятгар ва муҳаққиқ бошад. Қобилияти мутобиқ шудан ба талаботи замон яке аз хусусиятҳои муҳими фаъолияти омӯзгорӣ мебошад.

Нақши муассисаҳои таҳсилоти олӣ дар омодасозии чунин омӯзгорон махсусан муҳим аст. Донишгоҳҳо бояд мутахассисоне тарбия намоянд, ки дар баробари дониши назариявӣ, соҳиби таҷрибаи амалӣ ва малакаҳои муосири педагогӣ бошанд. Тақвияти робитаи илм ва таълим, истифодаи технологияҳои нав ва фароҳам овардани муҳити мусоиди илмӣ метавонанд ба баланд шудани сифати омодагии омӯзгорони оянда мусоидат намоянд.

Омӯзгор дар ташаккули ҳисси миллӣ ва фарҳангии ҷавонон низ саҳми назаррас дорад. Дар раванди таълим ба насли наврас омӯхтани забони давлатӣ, эҳтиром ба таъриху фарҳанг, арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ ва ҳисси масъулият дар назди Ватан муҳим мебошад. Ин омилҳо барои ба камол расидани шахсияти худогоҳ ва ватандӯст замина фароҳам месозанд.

Ҳамин тавр, омӯзгор яке аз шахсиятҳои калидии ҷомеа буда, фаъолияти ӯ ба сатҳи маърифат, фарҳанг ва рушди наслҳои оянда таъсири мустақим мерасонад. Ҳар қадар ҷомеа ба омӯзгор бештар эҳтиром ва дастгирӣ намояд, ҳамон қадар имконияти ташаккули низоми босифати маориф бештар мегардад.

Омӯзгор имрӯз на танҳо дарс медиҳад, балки дар бунёди ҷомеаи донишмеҳвар, ахлоқӣ ва масъулиятшинос саҳм мегузорад. Ҳифзи мақоми баланди ин касб, фароҳам овардани шароити муносиб барои фаъолияти омӯзгорон ва дастгирии ташаббусҳои онҳо бояд яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа ва давлат боқӣ монад. Зеро сармоягузорӣ ба омӯзгор дар асл сармоягузорӣ ба дониш, инсон ва ояндаи кишвар мебошад.

 

Адиба СОБИРОВА,

омӯзгори кафедраи

забонҳои хориҷӣ