Сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва амнияти пойдор аз ҷумлаи арзишҳои бузургтарини ҳар як давлату миллат ба шумор мераванд. Таърихи давлатдории халқҳои ҷаҳон собит месозад, ки танҳо дар фазои орому осуда, суботи сиёсӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа рушди иқтисодӣ, пешрафти иҷтимоӣ, таҳкими фарҳанг ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум имконпазир мегардад. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳифзи сулҳу субот ва таъмини амнияти миллӣ аз масъалаҳои муҳимтарини сиёсати давлатӣ ба ҳисоб мераванд.

Дар тақвими идҳои давлатӣ ва рӯзҳои таърихии Ҷумҳурии Тоҷикистон 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил карда мешавад. Ин сана бо яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихи давлатдории навини тоҷикон - интихоби Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид, иртибот дорад. Иҷлосияи мазкур дар давраи ниҳоят ҳассоси таърихӣ баргузор гардида, барои барқарор намудани сохти конститутсионӣ, таҳкими пояҳои давлатдорӣ ва ба эътидол овардани вазъи сиёсиву иҷтимоии кишвар замина гузошт.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо як санаи тақвимӣ, балки фурсатест барои андеша намудан дар бораи нақши ниҳоди президентӣ дар низоми давлатдорӣ, арзиши сулҳу ваҳдат, масъулияти роҳбарияти сиёсӣ ва саҳми ҳар як шаҳрванди кишвар дар ҳифзи истиқлолияти давлатӣ ва амнияти миллӣ.

Тоҷикистон баъди ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ 9 сентябри соли 1991 ба марҳилаи нави таърихии инкишоф ворид гардид. Истиқлолият барои мардуми тоҷик имконияти бузурги мустақилона муайян намудани роҳи сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии кишварро фароҳам овард. Аммо солҳои аввали соҳибистиқлолӣ бо мушкилоти мураккаби сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ҳамроҳ буданд.

Дар натиҷаи мухолифатҳои дохилӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ вазъи сиёсиву иҷтимоии кишвар хеле мураккаб гардида, сохторҳои давлатӣ, иқтисодиёт ва соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа осеби ҷиддӣ диданд. Ҳазорон нафар шаҳрвандон ҷони худро аз даст доданд, қисми зиёди аҳолӣ макони зисти худро тарк намуданд ва хатари аз байн рафтани пояҳои давлатдории миллӣ ба миён омад.

Дар чунин шароити ҳассос моҳи ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Ин иҷлосия дар таърихи давлатдории муосири тоҷикон аҳаммияти бузург дошта, барои раҳоӣ аз буҳрони сиёсӣ ва барқарорсозии сохти конститутсионӣ заминаи муҳим фароҳам овард.

Дар иҷлосияи мазкур Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Ин рӯйдод дар раванди ташаккули роҳбарияти нави сиёсӣ ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи рушди давлат нақши муҳим бозид. Яке аз вазифаҳои асосии роҳбарияти нав барқарор намудани сулҳу субот, таъмини амнияти шаҳрвандон, таҳкими ҳокимияти давлатӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои зиндагии осоиштаи мардум буд.

Аз ин рӯ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон моро водор месозад, ки он давраи душвори таърихиро ба ёд оварда, дастовардҳои даврони соҳибистиқлолиро қадр намоем.

Сулҳ яке аз арзишҳои муқаддас ва бебаҳои ҷомеаи инсонӣ мебошад. Барои мардуми Тоҷикистон, ки солҳои ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронидааст, сулҳ маънои махсус дорад. Сулҳ барои мо танҳо набудани ҷанг нест, балки имконияти зиндагӣ кардан, таҳсил намудан, меҳнат кардан, бунёдкорӣ ва ояндаи фарзандонро бо умеду боварӣ сохтан мебошад.

Дар раванди барқарор намудани сулҳу субот дар Тоҷикистон нақши роҳбарияти сиёсии кишвар ва ҷонибҳои мухолиф муҳим буд. Музокироти байни тоҷикон, ки бо миёнаравии созмонҳои байналмилалӣ ва кишварҳои дӯст сурат гирифт, барои ба даст овардани ризоияти миллӣ замина гузошт.

27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санади таърихӣ ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшида, оғози марҳилаи нави зиндагии осоиштаи мардумро таъмин намуд.

Имзои Созишномаи сулҳ натиҷаи талошҳои муштараки ҷонибҳо, музокироти тӯлонӣ ва иродаи сиёсӣ барои расидан ба созиш буд. Ин таҷриба нишон дод, ки ҳатто дар шароити ихтилофҳои шадид тавассути муколама, таҳаммулпазирӣ ва гузаштҳои мутақобила метавон ба сулҳу ҳамдигарфаҳмӣ расид.

Имрӯз таҷрибаи сулҳи тоҷикон ҳамчун намунаи муҳими ҳалли низоъҳои дохилӣ тавассути музокирот ва ҳамдигарфаҳмӣ дар сатҳи байналмилалӣ мавриди омӯзиш қарор мегирад.

Ваҳдати миллӣ бошад, ҳамчун пояи асосии пойдории давлатдорӣ шинохта мешавад. Ваҳдат маънои муттаҳид будани шаҳрвандонро новобаста аз миллат, забон, маҳалли зист ва мавқеи иҷтимоӣ дорад. Ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд дарк намояд, ки сарнавишти давлат ва ояндаи он ба рафтору фаъолияти ҳар яки мо вобаста мебошад.

Ниҳоди президентӣ дар низоми идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми муҳим дорад. Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президент сарвари давлат ва ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзии кишвар мебошад.

Ин меъёрҳои конститутсионӣ масъулияти бузурги ниҳоди президентиро дар назди давлат ва ҷомеа муайян мекунанд. Таъмини фаъолияти муназзами сохторҳои давлатӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, риояи қонуният ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди кишвар аз самтҳои муҳими идоракунии давлатӣ ба ҳисоб мераванд.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ дар Тоҷикистон як қатор дигаргуниҳои муҳим ба амал омаданд. Қабули Конститутсия, ташаккули сохторҳои давлатӣ, таҳкими низоми ҳуқуқӣ ва рушди муносибатҳои байналмилалӣ аз ҷумлаи дастовардҳои муҳими давлатдории навини кишвар мебошанд.

Ҳамзамон, барои пешрафти минбаъдаи Тоҷикистон такмили идоракунии давлатӣ, баланд бардоштани масъулияти хизматчиёни давлатӣ, мубориза бо коррупсия, таъмини волоияти қонун ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон аҳаммияти хос доранд.

Нақши роҳбарияти давлат дар ин раванд пеш аз ҳама дар муайян намудани самтҳои стратегии рушди кишвар, ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва фароҳам овардани шароити зарурӣ барои татбиқи сиёсати давлатӣ ифода меёбад.

Амнияти миллӣ яке аз масъалаҳои калидии сиёсати ҳар як давлати соҳибистиқлол мебошад. Мафҳуми амнияти миллӣ танҳо ҳифзи сарҳад ва мубориза бар зидди таҳдидҳои ҳарбӣ нест. Он маҷмуи чорабиниҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ҳуқуқӣ, фарҳангӣ ва иттилоотиро дар бар мегирад, ки барои ҳифзи истиқлолият, тамомияти арзӣ, сохти конститутсионӣ ва манфиатҳои ҳаётан муҳими давлату ҷомеа равона шудаанд.

Дар шароити муосир таҳдидҳои амнияти миллӣ шаклҳои гуногун доранд. Терроризм, экстремизм, қочоқи маводи мухаддир, ҷинояткории муташаккил, киберҷинояткорӣ, паҳншавии иттилооти бардурӯғ, низоъҳои минтақавӣ ва тағйирёбии иқлим метавонанд ба суботи давлатҳо таъсири манфӣ расонанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти мавқеи ҷуғрофӣ ва вазъи мураккаби минтақа ба масъалаи таъмини амнияти миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Ҳифзи сарҳади давлатӣ, таҳкими иқтидори мудофиавӣ, баланд бардоштани сатҳи омодагии мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ аз самтҳои муҳими ин сиёсат мебошанд.

Дар ин замина, ҳамкории давлат бо созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид, Созмони ҳамкории Шанхай ва дигар сохторҳои минтақавию байналмилалӣ аҳаммияти калон дорад.

Аммо амнияти миллӣ танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ ва сохторҳои низомӣ нест. Ҳар як шаҳрванд бо риояи қонун, эҳтироми арзишҳои миллӣ, ҳифзи муҳити зист, муносибати масъулиятнок ба иттилоот ва иштироки фаъол дар ҳаёти ҷомеа метавонад дар таҳкими амнияти кишвар саҳм гузорад.

Суботи сиёсӣ ва амнияти миллӣ бо рушди иқтисодию иҷтимоии давлат робитаи ногусастанӣ доранд. Ҷомеае, ки дар он ҷойҳои корӣ фароҳам оварда мешаванд, сатҳи зиндагии мардум беҳтар мегардад ва дастрасӣ ба маорифу тандурустӣ таъмин аст, барои рушди устувор имкониятҳои бештар пайдо мекунад.

Дар солҳои соҳибистиқлолӣ дар Тоҷикистон татбиқи лоиҳаҳои гуногуни иқтисодӣ, сохтмони роҳҳо, пулҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо ва дигар иншооти иҷтимоӣ идома ёфт. Ин раванд барои беҳтар гардидани инфрасохтор ва фароҳам омадани шароити мусоид барои фаъолияти иқтисодӣ мусоидат намуд.

Истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва саноатикунонии босуръат аз ҳадафҳои стратегии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд.

Дар ин раванд истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, рушди соҳибкорӣ, дастгирии истеҳсолоти ватанӣ ва ҷалби сармоягузорӣ аҳаммияти махсус доранд. Ҳамзамон, беҳтар намудани сифати хизматрасониҳои давлатӣ, таъмини адолати иҷтимоӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои баробар барои шаҳрвандон бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошта бошанд.

Зеро амнияти воқеии давлат танҳо бо қудрати сохторҳои низомӣ таъмин намегардад. Он ҳамчунин ба сатҳи рушди иқтисодиёт, маърифати шаҳрвандон, эътимоди ҷомеа ба қонун ва устувории низоми иҷтимоӣ вобаста мебошад.

Ҷавонон қишри фаъол, созанда ва ояндасози ҷомеа мебошанд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавонон қисми муҳими аҳолиро ташкил медиҳанд ва иштироки онҳо дар рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илмӣ ва фарҳангии кишвар аҳаммияти бузург дорад.

Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтироми таърих, фарҳанг ва забони давлатӣ яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа ва давлат мебошад. Ҷавонон бояд дар баробари донистани таърихи халқи худ ба дастовардҳои илму техникаи муосир низ мусаллаҳ бошанд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ҷавонон бояд қобилияти таҳлили иттилоот, фарқ намудани ҳақиқат аз хабарҳои бардурӯғ ва муқовимат ба таблиғоти ифротиро дошта бошанд. Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ низ барои пешгирии зуҳуроти номатлуб аҳаммияти калон дорад.

Ҳифзи сулҳу субот ва амнияти миллӣ аз насли ҷавон ҳисси баланди масъулиятшиносӣ, ватандӯстӣ ва худогоҳиро талаб мекунад. Ҷавонон бояд бо дониш, меҳнати софдилона, ихтироъкорӣ ва ташаббусҳои созанда дар пешрафти Ватани азиз саҳм гузоранд.

Мактаб, донишгоҳ, оила ва ҷомеа дар ташаккули шахсияти ватандӯст ва масъулиятшинос нақши муҳим мебозанд. Танҳо дар сурати ҳамкории самараноки ин ниҳодҳо метавон насли дорои ҷаҳонбинии васеъ, маърифати баланд ва ҳисси баланди шаҳрвандиро тарбия намуд.

Таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти сиёсӣ, таърихӣ ва тарбиявӣ дорад. Ин рӯз имконият медиҳад, ки шаҳрвандон дар бораи таърихи давлатдории миллӣ, нақши ниҳодҳои давлатӣ ва арзиши сулҳу истиқлолият андеша намоянд.

Мақсади асосии таҷлили ин сана танҳо баргузории чорабиниҳои идона нест. Муҳимтар аз ҳама, он бояд ба баланд бардоштани маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқии аҳолӣ, таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ ва бедор намудани масъулияти шаҳрвандӣ мусоидат намояд.

Ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд дарк кунад, ки ҳифзи сулҳу субот ва амнияти миллӣ вазифаи умумӣ мебошад. Эҳтиром ба Конститутсия ва қонунҳо, риояи ҳуқуқи дигарон, таҳаммулпазирӣ, меҳнати ҳалол ва саҳмгузорӣ дар ободонии Ватан аз нишонаҳои муҳими шаҳрвандии масъулиятнок мебошанд.

Дар баробари ин, фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ бояд ба принсипҳои қонуният, шаффофият, масъулиятшиносӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон асос ёбад. Маҳз риояи ин принсипҳо метавонад эътимоди мардумро ба давлат таҳким бахшида, барои рушди устувори ҷомеа шароити мусоид фароҳам оварад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон инчунин моро водор месозад, ки ба арзишҳои истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва соҳибихтиёрии давлатӣ арҷ гузорем. Зеро ин арзишҳо дар тӯли таърих бо заҳмату талошҳои фарзандони содиқи миллат ба даст омада, ҳифзи онҳо масъулияти ҳар як насли ҷомеа мебошад.

Дар маҷмуъ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз санаҳои муҳими таърихи давлатдории навини тоҷикон ба ҳисоб рафта, барои гиромидошти истиқлолияти давлатӣ, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ аҳаммияти хос дорад. Ин сана моро ба омӯзиши сабақҳои таърих, қадр намудани сулҳу оромӣ ва дарки масъулияти шаҳрвандӣ ҳидоят менамояд.

Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки сулҳу субот арзише нест, ки худ аз худ ба даст ояд. Барои нигоҳ доштани он иродаи қавии сиёсӣ, ҳамкории давлату ҷомеа, эҳтироми қонун, таҳаммулпазирӣ ва масъулияти ҳар як шаҳрванд зарур аст.

Амнияти миллӣ низ танҳо бо фаъолияти сохторҳои дахлдор таъмин намегардад. Он натиҷаи рушди иқтисодӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, баланд бардоштани маърифати ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва иштироки фаъоли шаҳрвандон дар ҳаёти давлат мебошад.

Аз ин рӯ, ҳар яки мо бояд бо меҳнати содиқона, рафтори намунавӣ, донишомӯзӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ дар ҳифзи дастовардҳои истиқлолият саҳм гузорем. Зеро ояндаи ободу осудаи Тоҷикистон аз сулҳу суботи имрӯза ва масъулияти наслҳои имрӯзу фардо вобаста аст.

 

М. АМРОХОНЗОДА,

сармутахассиси шуъбаи банақшагирӣ ва дурнамои иқтисодӣ