Дар ҷаҳони муосир экстремизм ва терроризм аз ҷумлаи хатарҳои ҷиддие ба шумор мераванд, ки ба амнияти давлатҳо, суботи ҷомеа ва зиндагии осоиштаи мардум таҳдид мекунанд. Ин амалҳои номатлуб бо истифода аз зӯроварӣ, тарсу таҳдид на танҳо ҷони инсонҳоро зери хатар мегузоранд, балки ба арзишҳои маънавию фарҳангӣ, ваҳдати миллӣ ва рушди устувори ҷомеа низ зарбаи ҷиддӣ мезананд. Аз ин рӯ, дарки моҳияти ин хатарҳо ва дарёфти роҳҳои самараноки пешгирии онҳо яке аз масъалаҳои муҳими замони муосир ба ҳисоб меравад.

Экстремизм, пеш аз ҳама, дар тафаккур ва муносибатҳое зоҳир мегардад, ки таҳаммулнопазирӣ, бартариталабӣ ва инкор кардани ҳуқуқу озодиҳои дигаронро тарғиб мекунанд. Терроризм бошад, истифодаи зӯроварӣ ё таҳдид ба он бо мақсади тарсонидани аҳолӣ ва расидан ба ҳадафҳои муайяни сиёсӣ, идеологӣ ё дигар ҳадафҳои ғаразнок мебошад. Гарчанде ин ду мафҳум аз ҳам фарқ доранд, дар баъзе ҳолатҳо ғояҳои ифротгароӣ метавонанд барои ҷалби одамон ба фаъолияти террористӣ замина фароҳам оваранд.

Таърихи башар гувоҳ аст, ки дар давраҳои гуногун гурӯҳҳо ва ҳаракатҳои ифротӣ барои таҳмили ақидаҳои худ аз зӯроварӣ ва тарс истифода бурдаанд. Бо рушди муносибатҳои байналмилалӣ ва технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ фаъолияти чунин гурӯҳҳо низ шаклҳои нав касб кардааст. Баъзе ташкилотҳои ифротгаро бо истифода аз эътиқоди динӣ, эҳсосоти миллӣ ё мушкилоти иҷтимоии одамон кӯшиш мекунанд, ки ақидаҳои худро ягона ҳақиқат нишон дода, дигаронро ба роҳи хатарнок ҷалб намоянд. Дар чунин шароит ҷавононе, ки таҷрибаи кофии зиндагӣ ва ҷаҳонбинии устувор надоранд, бештар ба таъсири таблиғоти фиребанда осебпазир мегарданд.

Яке аз воситаҳои асосии паҳн кардани ғояҳои ифротӣ дар замони муосир интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ин воситаҳо барои омӯзиш, муошират ва рушди дониш имкониятҳои фаровон фароҳам меоранд. Аммо дар сурати истифодаи нодуруст онҳо метавонанд ба василаи паҳн кардани маълумоти бардурӯғ, барангехтани кинаву адоват ва ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои хатарнок табдил ёбанд. Аз ин рӯ, ҳар як шахс бояд ба маълумоти дар фазои маҷозӣ паҳншаванда бо назари интиқодӣ муносибат намуда, дурустӣ ва эътимоднокии манбаи онро санҷад.

Оқибатҳои экстремизм ва терроризм танҳо бо талафоти ҷонӣ маҳдуд намешаванд. Амалҳои террористӣ боиси вайрон шудани инфрасохтор, хароб гардидани ёдгориҳои таърихию фарҳангӣ, афзоиши муҳоҷирати маҷбурӣ ва ба вуҷуд омадани буҳронҳои иҷтимоӣ мегарданд. Дар чунин шароит ҳазорон оила аз наздикони худ маҳрум шуда, кӯдакон аз имкониятҳои таҳсил ва зиндагии ором бенасиб мемонанд. Ҳамзамон, давлатҳо маҷбур мешаванд, ки барои таъмини амният ва бартараф намудани оқибатҳои ин падидаҳо маблағҳои зиёд сарф кунанд. Ин ҳолат метавонад ба рушди иқтисодӣ, беҳбудии иҷтимоӣ ва пешрафти соҳаҳои маорифу тандурустӣ таъсири манфӣ расонад.

Пас, чӣ гуна метавон пеши роҳи ин хатарҳоро гирифт? Пеш аз ҳама, зарур аст, ки ба таълиму тарбия ва баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа таваҷҷуҳи бештар зоҳир карда шавад. Дониш, ҷаҳонбинии васеъ ва тафаккури интиқодӣ ба инсон имкон медиҳанд, ки ҳақиқатро аз дурӯғ, далелро аз таблиғоти ғаразнок ва андешаи созандаро аз ғояҳои харобиовар фарқ намояд. Оила, мактаб ва муассисаҳои таълимӣ дар ин раванд нақши муҳим доранд. Ҷавонон бояд дар рӯҳияи инсондӯстӣ, таҳаммулпазирӣ, эҳтиром ба қонун ва эътирофи ҳуқуқу озодиҳои дигарон тарбия ёбанд.

Дар баробари ин, фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсил, шуғл ва рушди қобилиятҳои ҷавонон аҳамияти калон дорад. Вақте ки ҷавонон барои амалӣ сохтани орзуву ҳадафҳои худ имконият пайдо мекунанд ва худро узви арзишманди ҷомеа эҳсос менамоянд, эҳтимоли таъсирпазирии онҳо аз ваъдаҳои бардурӯғи гурӯҳҳои ифротӣ коҳиш меёбад. Ҳамкории оила, ҷомеа, муассисаҳои таълимӣ ва мақомоти дахлдор низ барои сари вақт ошкор ва пешгирӣ намудани ҳолатҳои хатарнок муҳим мебошад. Муборизаи муассир бо ин падидаҳо бояд на танҳо чораҳои қонунӣ ва амниятӣ, балки корҳои фаҳмондадиҳӣ, иҷтимоӣ ва маърифатиро низ дар бар гирад.

Барои Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва тарбияи насли худогоҳу ватандӯст аҳамияти бузург дорад. Истиқлолият, сулҳу ваҳдат неъматҳои бебаҳо мебошанд, ки ҳифзи онҳо масъулияти ҳар як шаҳрвандро тақозо мекунад. Ҷавонон бо донишомӯзӣ, меҳнати созанда, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва муносибати масъулона ба ояндаи кишвар метавонанд дар таҳкими амнияти ҷомеа саҳми арзанда гузоранд. Ҳамзамон, арҷ гузоштан ба арзишҳои миллӣ бояд бо эҳтиром ба фарҳанг, эътиқод ва ҳуқуқу озодиҳои дигарон ҳамоҳанг бошад, зеро маҳз эҳтироми мутақобила заминаи ҳамзистии осоишта ва ҳамдигарфаҳмиро фароҳам меорад.

Хулоса, экстремизм ва терроризмро танҳо бо чораҳои ҳарбӣ ё амниятӣ пешгирӣ кардан имконнопазир аст. Барои муборизаи муассир бо ин зуҳуроти хатарнок ҷомеаи босавод, тафаккури солим, муҳити мусоиди иҷтимоӣ, риояи қонун ва ҳамбастагии шаҳрвандон зарур аст. Ҳар як инсон метавонад бо андешаи созанда, сухани нек, эҳтиром ба дигарон ва масъулияти баланди шаҳрвандӣ дар ҳифзи сулҳу субот саҳми арзанда гузорад. Зеро сулҳ танҳо набудани ҷанг нест, балки мавҷудияти боварӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми мутақобила ва умед ба ояндаи нек мебошад. Сулҳ сарвати бебаҳост ва маърифату ваҳдат сипари боэътимоди ҳифзи он мебошанд.

 

Меҳроб ҶАЛИЛОВ,

омӯзгори кафедраи забони тоҷикӣ