Дар ибтидои асри XXI инсоният бо як қатор мушкилоти глобалӣ рӯ ба рӯ гардид, ки дар байни онҳо экстремизм ва терроризм ҷойгоҳи махсусро ишғол мекунанд. Ин падидаҳо ба ҳеҷ давлат, миллат ва дин тааллуқ надошта, хусусияти фаромиллӣ доранд ва ба ҳаёти осоиштаи миллионҳо одамон, рушди иқтисодӣ ва суботи сиёсии кишварҳо зарари ҷиддӣ мерасонанд. Аз ин рӯ, огоҳ будани ҳар як шаҳрванд, бахусус ҷавонон, аз моҳият, сабабҳо ва оқибатҳои экстремизм ва терроризм шарти муҳими пешгирии онҳо мебошад.

Калимаи «экстремизм» аз вожаи лотинии «extremus» гирифта шуда, маънои «ниҳоӣ», «ҳадди охирин»-ро дорад. Экстремизм гуфта, ҷонибдорӣ аз ақидаҳо ва амалҳои ифротӣ, яъне кӯшиши расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, динӣ ё идеологӣ бо роҳҳои ғайриқонунӣ ва зӯроварӣ фаҳмида мешавад. Экстремист андешаҳои дигаронро эътироф намекунад, худро ягона соҳиби ҳақиқат медонад ва ба таҳаммулпазирӣ ва гуфтугӯ рӯй намеорад.

Терроризм бошад, шакли шадидтарин ва хатарноктарини экстремизм ба ҳисоб меравад. Он аз калимаи лотинии «terror» - «тарс», «даҳшат» сарчашма гирифта, истифодаи зӯроварӣ ё таҳдиди зӯровариро бар зидди одамони бегуноҳ бо мақсади ба воҳима овардани ҷомеа ва фишор овардан ба ҳокимият ифода мекунад. Агар экстремизм асосан дар сатҳи ақида ва идеология зоҳир шавад, терроризм ин ақидаҳоро ба амали хунин табдил медиҳад. Ба ибораи дигар, экстремизм заминаи фикрӣ ва терроризм натиҷаи амалии он аст.

Пайдоиши экстремизм ва терроризм ба як қатор омилҳо вобаста аст. Аввалан, омилҳои иҷтимоию иқтисодӣ, аз қабили бекорӣ, камбизоатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ, барои ҷалби одамон ба гурӯҳҳои ифротӣ заминаи мусоид фароҳам меоранд. Дуюм, сатҳи пасти маърифати динӣ ва дунявӣ ба он мусоидат мекунад, ки шахс таълимоти таҳрифшударо ҳамчун ҳақиқат қабул намояд. Сеюм, манфиатҳои геополитикии баъзе қудратҳо ва маблағгузории хориҷӣ гурӯҳҳои террористиро ҳамчун воситаи бесуботкунии минтақаҳо истифода мебаранд.

Дар замони муосир шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет ба воситаи асосии таблиғи ғояҳои ифротӣ табдил ёфтаанд. Ташкилотҳои террористӣ бо истифода аз видеоҳо, паёмҳои эҳсосӣ ва ваъдаҳои дурӯғин ҷавонони камтаҷрибаро ба доми худ мекашанд. Онҳо аксар вақт ба ҳисси танҳоӣ, норозигӣ ва ҷустуҷӯи маънои зиндагии ҷавонон такя мекунанд. Муҳоҷирати меҳнатӣ низ, ки дар он шахс аз оила ва муҳити шинос дур мемонад, баъзан ба омили осебпазирӣ табдил меёбад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мубориза бар зидди экстремизм ва терроризм ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ аҳамияти аввалиндараҷа медиҳад. Конститутсияи кишвар таъсис ва фаъолияти иттиҳодияҳоеро, ки ба зӯроварӣ, адовати нажодӣ, миллӣ, иҷтимоӣ ва динӣ даъват мекунанд, манъ намудааст. Дар кишвар қонунҳо дар бораи муқовимат ба экстремизм ва терроризм амал мекунанд ва стратегияҳои миллии муқовимат ба экстремизм ва терроризм қабул ва татбиқ гардидаанд, ки фаъолияти мақомоти давлатӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ниҳодҳои динро муттаҳид месозанд.

Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ низ фаъолона ширкат варзида, дар доираи Созмони Милали Муттаҳид, Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони Аҳдномаи амнияти дастҷамъӣ ва дигар ниҳодҳо ташаббусҳои муҳим пешниҳод менамояд. Дар баробари чораҳои ҳифзи ҳуқуқ, ба корҳои фаҳмондадиҳӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва динии аҳолӣ, инчунин таъмини шуғли ҷавонон диққати махсус дода мешавад.

Ҳар як шаҳрванд бояд ҳушёр бошад: ба паёмҳои шубҳанок бовар накунад, маводи ифротиро паҳн насозад ва дар сурати мушоҳида кардани ҳолатҳои ҷалби одамон ба гурӯҳҳои манъшуда фавран ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ хабар диҳад. Бепарвоӣ дар ин масъала метавонад ба фоҷиаҳои ҷуброннопазир оварда расонад.

Экстремизм ва терроризм вабои асри муосир буда, ба сулҳ, амният ва ояндаи насли наврас хатари бевосита эҷод мекунанд. Ин амалҳо бо дин, миллат ва фарҳанги ягон халқ иртибот надоранд ва танҳо бо ҷаҳолат, таассуб ва манфиатҳои ғаразнок ғизо мегиранд. Роҳи асосии муқовимат ба онҳо - илму маърифат, тарбияи дуруст, таҳкими ваҳдати миллӣ ва ҳамкории тамоми ҷомеа мебошад. Ҳифзи сулҳу оромӣ қарзи виҷдонии ҳар як фарди бонангу номус аст, зеро танҳо дар фазои амн ва субот орзуву ҳадафҳои мо амалӣ мегарданд.

 

Ҳоким ШОЕВ,

ассистенти кафедраи менеҷменти молиявӣ