Таърихи ҳар як давлат аз рӯйдодҳое иборат аст, ки ба самти рушди сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии он таъсири назаррас мерасонанд. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз чунин марҳилаҳои муҳим давраи аввали соҳибистиқлолӣ ба шумор меравад. Дар ин давра кишвар бо мушкилоти ҷиддии сиёсӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардида, масъалаи нигоҳ доштани давлатдорӣ, барқарор намудани сохторҳои ҳокимият ва расидан ба суботи ҷомеа аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо кард. Аз ин рӯ, омӯзиши Иҷлосияи XVI-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва таърихи пайдоиши Рӯзи Президент барои дарки роҳи тайкардаи давлатдории навини тоҷикон муҳим мебошад.

16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори худ оғоз намуд. Он дар шароити мураккаби сиёсӣ баргузор шуда, ҳадафи асосиаш баррасии масъалаҳои муҳими ҳаёти давлат ва ҷустуҷӯи роҳҳои барқарор намудани фаъолияти муназзами сохторҳои давлатӣ буд. Иҷлосия барои муайян кардани самтҳои минбаъдаи рушди кишвар ва ташкили низоми идоракунӣ замина гузошт. Дар ҷараёни он 19 ноябри соли 1992 Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Интихоби роҳбарияти нав дар он шароити душвор ба раванди ташаккули ҳокимияти давлатӣ марҳилаи нав бахшид.

Марҳилаи дигари муҳим дар ташаккули ниҳоди президентӣ ба қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 6 ноябри соли 1994 ва интихоботи президентӣ вобаста аст. 16 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон бори нахуст ҳамчун Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди халқу Ватан савганд ёд карданд. Ҳамин тавр, санаи 16 ноябр бо ду рӯйдоди муҳими таърихӣ пайванд дорад: оғози Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олӣ дар соли 1992 ва савгандёдкунии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1994. Ин пайванд сабаби аҳаммияти хоси таърихӣ пайдо кардани ин рӯз мебошад.

Бо мақсади гиромидошти ин сана ва инъикоси аҳаммияти ниҳоди президентӣ дар низоми давлатдорӣ, 14 майи соли 2016 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон №1320 қабул гардид. Бо ин санад ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» илова ворид карда шуда, 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар гардид. Аз соли 2016 инҷониб ин сана ҳамасола дар кишвар таҷлил мешавад. Қарори мазкур заминаи ҳуқуқии таҷлили расмии рӯзро фароҳам овард.

Мақоми Президент дар низоми давлатдории муосир бо масъулияти конститутсионӣ, риояи қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, таъмини фаъолияти мақомоти давлатӣ ва намояндагии кишвар дар муносибатҳои байналмилалӣ алоқаманд мебошад. Аз ин рӯ, Рӯзи Президентро метавон на танҳо ҳамчун санаи тақвимӣ, балки ҳамчун фурсат барои андеша дар бораи моҳияти давлатдорӣ, масъулияти роҳбарӣ ва нақши ниҳодҳои конститутсионӣ баррасӣ кард. Арзёбии воқеии ин сана бояд ба омӯзиши ҳуҷҷатҳои таърихӣ, санадҳои ҳуқуқӣ ва натиҷаҳои фаъолияти давлат такя намояд.

Дар шароити имрӯза таҷлили Рӯзи Президент аҳаммияти тарбиявӣ ва маърифатӣ низ дорад. Он метавонад барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии ҷавонон, шиносоии онҳо бо марҳилаҳои муҳими таърихи истиқлолият ва фаҳмонидани сохтори ҳокимияти давлатӣ мусоидат намояд. Ҷавонон бояд донанд, ки истиқлолият танҳо рамзи сиёсӣ нест; он масъулияти ҳифзи арзишҳои миллӣ, эҳтироми қонун, таҳсил, меҳнати созанда ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеаро низ талаб мекунад. Омӯзиши таърих дар ин замина имкон медиҳад, ки наслҳои нав таҷрибаи гузашта ва аҳаммияти суботу ҳамдигарфаҳмиро беҳтар дарк намоянд.

Ҳамзамон, таҳкими давлатдорӣ раванди доимист. Он аз фаъолияти самараноки муассисаҳо, волоияти қонун, рушди иқтисодиёт, беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ, дастрасӣ ба маорифу тандурустӣ ва иштироки масъулонаи шаҳрвандон вобаста мебошад. Аз ин рӯ, эҳтиром ба санаҳои таърихӣ бояд бо омӯзиши амиқи воқеаҳо ва фаъолияти амалӣ барои пешрафти кишвар ҳамроҳ бошад. Танҳо дар чунин сурат хотираи таърихӣ ба омили рушди ҷомеа табдил меёбад.

Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити ниҳоят мураккаби таърихӣ баргузор гардида, дар муайян намудани самти минбаъдаи давлатдорӣ нақши муҳим бозид. Савгандёдкунии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 16 ноябри соли 1994 ва ба таври расмӣ муқаррар гардидани Рӯзи Президент дар соли 2016 ба ин сана мазмуни ҳуқуқӣ ва таърихии иловагӣ бахшиданд. Рӯзи Президент имкон медиҳад, ки ҷомеа ба марҳилаҳои муҳими ташаккули давлатдории соҳибистиқлол назар карда, арзишҳои сулҳ, субот, ваҳдати миллӣ ва масъулияти шаҳрвандиро бештар қадр намояд. Муҳим он аст, ки ин арзишҳо на танҳо дар сухан, балки дар фаъолияти ҳаррӯзаи ҳар як шаҳрванд таҷассум ёбанд.

 

Оминаи МАҲМАДАЛӢ,

донишҷӯйи курси 4-уми факултети МИБ ДДМИТ