Дар таърихи давлатдории навини тоҷикон соли 2026 соли таърихӣ маҳсуб ёфта, дар меҳвари он қабл аз ҳама дастовардҳои бузурги замон қарор доранд. Маҳз дар ин сол Ҷумҳурии Тоҷикистон 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии худро ҷашн мегирад ҳамон истиқлолиятеро, ки 9-уми сентябри соли 1991 ба даст оварда шуд ва ба тамоми мардуми тоҷик имкон дод, ки соҳиби давлати мустақил, парчами баланди миллӣ ва саранҷоми таърихии хеш гарданд. Ин 35 сол роҳи пурпечутобе буд, аз бӯҳрони иқтисодӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ то суботи сиёсию рушди иқтисодӣ ва баромадан дар арсаи байналмилалӣ ба сифати як давлати тамаддунофар. Нигариш ба ин роҳ имрӯз на танҳо хотираи гузашта, балки дарси бузург барои наслҳои оянда аст.

Маҳз 9-уми сентябри соли 1991 рӯзест, ки дар ёди таърихи тоҷик ҳаргиз фаромӯш нахоҳад шуд. Дар он рӯз Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Эъломияи Истиқлолияти давлатиро тасвиб намуд ва Тоҷикистон расман аз таркиби Иттиҳоди Шӯравӣ берун омад. Аммо иқтидори давлатдории мустақил, таҷрибаи идоракунии хоҷагии миллӣ ва заминаи иқтисодии мустаҳкам, ҳеч яке аз инҳо дар он лаҳза мавҷуд набуданд. Кишвар бояд аз сифр сохта мешуд.

Дар солҳои аввали истиқлолият Тоҷикистон ба ҷанги шаҳрвандии хунини солҳои 1992-1997 кашида. Зиёда аз 150 000 нафар ҷон бохтанд, беш аз як миллион нафар хонаву ватанро тарк карданд ва иқтисоди кишвар қариб пурра вайрон гардид. Аммо асолати халқи тоҷик нишон дод, ки хирад ва мусолиҳа аз хашм ва нафрат қавитаранд. Созишномаи умумии сулҳ ва ризоияти миллии Тоҷикистон, ки 27-уми июни соли 1997 дар Маскав имзо гардида, дар ниҳоят, ҷанги шаҳрвандиро ба охир расонд. Ин санад дар таърихи дипломатияи байналмилалӣ ҳамчун намунаи нодири ҳалли мусолиматомези низоъҳои дохилӣ шинохта шудааст. Тоҷикистон нишон дод, ки гуфтугӯ ва мусолиҳа ягона роҳи дурусти хуруҷ аз бӯҳрон хоҳад буд.

Аз нигоҳи иқтисодӣ Тоҷикистон дар масири барқарорсозии иқтисодиёт роҳи пурпечутоберо паймуд. Маҷмуи маҳсулоти дохилии кишвар дар даҳсолаи охир ба таври устувор меафзояд. Дар соли 2024 рушди ММД 8,2%-ро ташкил дод, ки яке аз баландтарин нишондиҳандаҳо дар минтақа ба шумор меравад. Сатҳи камбизоатӣ, ки дар солҳои аввали истиқлолият аз 80% зиёд буд, то 19% дар соли 2025 коҳиш ёфт. Вобаста ба ин дастоварди бузург, Тоҷикистон аз рӯйхати кишварҳои камдаромад ба гуруҳи кишварҳои дорои даромади миёна гузашт, яъне ба марҳалаи муҳими тараққиёти миллӣ.

Дастоварди беназири 35 сол - рушди бунёдии соҳаи энергетика аст. Неругоҳи барқи обии Роғун, ки бо баландии садди 335 метр пас аз пурра ба кор даромаданаш яке аз баландтарин сарбандҳои хокии ҷаҳон хоҳад буд, рамзи иродаи миллии Тоҷикистон аст. Агрегатҳои якум ва дуюм ба кор даромаданд ва кишвар аз ғалаба бар норасоии шадиди барқ ба остонаи содиркунандаи нерӯи барқ расид. Нақбҳои Анзоб, Шахристон, Хатлон ва Истиқлол, садҳо километр шоҳроҳҳои нав ва таъмиршуда, навсозии фурудгоҳҳои байналмилалии Душанбе ва Хуҷанд - ин ҳама нишонаҳои дастаҳои созанда ва тафаккури стратегии давлати тоҷик аст. Нақбҳои минтақаҳои дурдасти кӯҳиро бо маркази кишвар дар тамоми мавсим пайванд карданд, зиндагии миллионҳо тоҷикро осонтар ва фурсатҳои иқтисодии онҳоро беҳтар кард.

Дар соҳаи маориф зиёда аз 50 муассисаи таҳсилоти олӣ фаъол аст. Саводнокии аҳолӣ дар сатҳи 99,8% нигоҳ дошта мешавад. Умри миёна аз 65 сол дар солҳои 2000-ум то 77 сол дар солҳои 2025-ум баланд рафт. Шумораи беморхонаҳо, клиникаҳо ва марказҳои тиббии муосир назаррас афзуд. Дар ин самт ҳамкории байналмилалӣ - бо Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ, Юнисеф ва Бонки Ҷаҳонӣ - нақши муҳим бозид.

Дар арсаи байналмилалӣ Тоҷикистон ба давлати бонуфуз ва дорои ташаббусҳои муҳим табдил ёфт. Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» (2018–2028), ки бо ташаббуси Тоҷикистон аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид тасвиб шуд, ба кишвар обрӯи баланди дипломатӣ бахшид. Узвият дар Созмони Ҳамкории Шанхай, Созмони Аҳдномаи Амнияти дастаҷамъӣ ва дигар ниҳодҳои минтақавӣ мавқеи Тоҷикистонро дар шабакаи алоқаҳои байналмилалӣ мустаҳкам ҷойгир сохтааст.

35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон - ин рӯзи ифтихору шодии миллат аст. Тоҷикистон дар тӯли ин солҳо нишон дод, ки миллати куҳансол ва тамаддундор дар мушкилтарин шароит ҳам метавонад давлати устувор, мустақил ва пешрафта бисозад. Аз харобаҳои ҷанги шаҳрвандӣ то неругоҳи Роғун, аз нақбҳои кӯҳӣ то минбари Созмони Милали Муттаҳид - ин роҳи шикастнопазири миллати тоҷик аст, ки бо хун ва хирад ва иродаи миллӣ парварда шудааст. Бигузор, ин ҷашни таърихӣ барои ҳар тоҷик, дар ҳар куҷое ки бошад, рӯзи ифтихор ва рӯзи паймони нав бо ватани азиз бошад.

 

Дилафруз МИРЗОЕВА,

ассистенти кафедраи назарияи иқтисодии ДДМИТ