Ҳар як давлат барои таъмини пешрафту субот ва рушди устувори худ ба Қонуни асосие ниёз дорад, ки самтҳои асосии фаъолияти давлатдорӣ ва роҳи инкишофи ҷомеаро муайян намояд. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин санади муқаддасу сарнавиштсоз Конститутсия мебошад. Он на танҳо санади олии ҳуқуқӣ, балки таҷассумгари орзуву умед, иродаи сиёсӣ, ҳуқуқу озодиҳо ва арзишҳои миллии мардуми тоҷик ба шумор меравад.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Қабули он дар таърихи давлатдории навини тоҷикон рӯйдоди муҳимми сиёсиву ҳуқуқӣ ба ҳисоб рафта, барои ташаккули низоми нави давлатдорӣ заминаи устувор фароҳам овард. Ин санади сарнавиштсоз асосҳои ҳуқуқии бунёди давлати соҳибистиқлол, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявиро муайян намуда, самтҳои асосии рушди минбаъдаи кишварро мушаххас сохт.

Моҳияти демократия пеш аз ҳама дар эътироф ва эҳтироми инсон, ҳуқуқу озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ ифода меёбад. Дар ҷомеаи демократӣ ҳар як шаҳрванд ҳуқуқ дорад андеша ва мавқеи худро озодона баён намояд, дар интихобот ва раъйпурсӣ иштирок кунад ва дар ҳаёти сиёсиву ҷамъиятии кишвар саҳми арзандаи худро гузорад.

Конститутсия ин ҳуқуқҳоро кафолат дода, халқро сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ эътироф менамояд. Ин маънои онро дорад, ки шаҳрвандон дар ташаккули низоми давлатдорӣ ва муайян намудани самтҳои рушди мамлакат нақши муҳим доранд. Демократия танҳо бо мавҷудияти қонунҳо маҳдуд намешавад. Он пеш аз ҳама фарҳанги эҳтироми ҳамдигар, таҳаммулпазирӣ, масъулиятшиносӣ ва риояи ҳуқуқу озодиҳои дигаронро дар бар мегирад. Ҳар қадар шаҳрвандон аз ҳуқуқу уҳдадориҳои худ огоҳ бошанд ва онҳоро дуруст амалӣ намоянд, ҳамон андоза ҷомеа устувор, муттаҳид ва пешрафта мегардад.

Яке аз хусусиятҳои муҳимми давлатдории Ҷумҳурии Тоҷикистон дунявӣ будани он мебошад. Давлати дунявӣ маънои онро дорад, ки давлат аз ташкилотҳои динӣ ҷудо буда, ягон дин ҳамчун дини давлатӣ эътироф намешавад. Ҳамзамон, ҳар як шаҳрванд ҳуқуқ дорад эътиқоди динии худро мустақилона интихоб намояд ё пайрави ягон дин набошад. Ин принсип барои таъмини озодии виҷдон, баробарҳуқуқии шаҳрвандон ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа заминаи зарурӣ фароҳам меорад.

Дунявият ба маънои инкор ё нодида гирифтани дин нест. Баръакс, он ба эҳтироми озодии виҷдон, ҳуқуқи инсон ва таъмини баробарии ҳамаи шаҳрвандон новобаста аз эътиқод ва ҷаҳонбинии онҳо асос меёбад. Дар чунин ҷомеа намояндагони гурӯҳҳои гуногуни эътиқодӣ ва ҷаҳонбинӣ метавонанд дар фазои ҳамдигарфаҳмӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми мутақобила зиндагӣ намоянд.

Ҷаҳонбинии дунявӣ ба дониш, илм, ақлу хирад ва тафаккури мустақил такя мекунад. Он инсонро водор месозад, ки ҳодисаҳои зиндагиро бо андешаи солим таҳлил намуда, барои ҳалли мушкилот аз дониш, таҷриба ва усулҳои илмӣ истифода барад. Дар ин раванд нақши маориф, илм, тарбияи маърифати ҳуқуқӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ хеле муҳим аст. Зеро ҷомеае, ки ба дониш, хирад ва маърифат такя мекунад, метавонад мушкилоти худро бо роҳҳои осоишта, мантиқӣ ва созанда ҳал намояд.

Конститутсия танҳо ҳуҷҷате нест, ки дар китобҳо ё муассисаҳои давлатӣ маҳфуз бошад. Моҳияти аслии он дар ҳаёти ҳаррӯзаи шаҳрвандон ва муносибатҳои ҷамъиятӣ таҷассум меёбад. Вақте ки мо ҳуқуқу озодиҳои дигаронро эҳтиром мекунем, талаботи қонунҳоро риоя менамоем, ба донишомӯзӣ аҳаммият медиҳем ва барои ободию пешрафти Ватан саҳм мегузорем, дар амал арзишҳои конститутсиониро татбиқ менамоем.

Махсусан, мо — ҷавонон бояд ба омӯзиши амиқи Конститутсия ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии худ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намоем. Зеро ояндаи давлату миллат аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ, худшиносии миллӣ ва масъулиятшиносии насли ҷавон вобастагии зиёд дорад. Ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки ҳуқуқ ва масъулият бо ҳам пайванди ногусастанӣ доранд. Танҳо дар ҷомеае, ки шаҳрвандон на танҳо ҳуқуқҳои худро медонанд, балки уҳдадориҳои худро низ софдилона иҷро мекунанд, демократия метавонад устувор ва пойдор бошад.

Дар фарҷом метавон гуфт, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон рамзи истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ ва заминаи ҳуқуқии рушди ҷомеаи демократӣ ва дунявӣ мебошад. Он барои ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини баробарии шаҳрвандон, таҳкими қонуният ва рушди устувори давлат шароити зарурӣ фароҳам меорад. Эҳтиром ба Конститутсия, пеш аз ҳама, эҳтиром ба ҳуқуқи инсон, волоияти қонун ва арзишҳои давлатдории миллӣ мебошад.

Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд дарк намояд, ки ояндаи дурахшони кишвар на танҳо аз мукаммалии қонунҳо, балки аз риояи бемайлони онҳо, маърифати ҳуқуқӣ ва масъулияти ҳар як фарди ҷомеа вобаста аст.

 

Машраб РАҲИМЗОДА,

донишҷӯи курси 2-юми факултети молия ва қарз