Терроризм ва экстремизм дар асри XXI ба яке аз ҷиддитарин таҳдидҳо ба амнияти шахс, ҷомеа ва давлат табдил ёфтаанд. Ин зуҳуроти номатлуб ба ҳаёти осоиштаи мардум, суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва ваҳдати миллӣ таъсири манфӣ расонида, барои амнияти кишварҳо ва ҷомеаи ҷаҳонӣ мушкилоти ҷиддӣ ба вуҷуд меоранд. Хусусияти фаромиллии ин падидаҳо, истифодаи васеи технологияҳои иттилоотӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ боиси густариши ғояҳои ифротӣ ва фаъолияти гурӯҳҳои террористӣ мегардад. Аз ин рӯ, пешгирӣ ва мубориза бо терроризм ва экстремизм ҳамкории пайвастаи давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои таълимӣ ва оиларо тақозо менамояд.

Терроризм падидаи хатарноки ҷамъиятӣ буда, истифодаи зӯроварӣ ё таҳдиди истифодаи онро бо мақсади тарсонидани аҳолӣ, халалдор намудани амнияти ҷамъиятӣ ва таъсир расонидан ба фаъолияти мақомоти давлатӣ дар бар мегирад. Амалҳои террористӣ, пеш аз ҳама, ба ҳаёт ва саломатии инсонҳо таҳдид намуда, оқибатҳои вазнини иҷтимоӣ, сиёсӣ ва иқтисодӣ ба бор меоранд.

Экстремизм (ифротгароӣ) бошад, маҷмуи ақида ва амалҳои тундравонаест, ки ба таҳаммулнопазирӣ, барангехтани кинаву адоват, инкори арзишҳои умумибашарӣ ва истифодаи роҳҳои ғайриқонунӣ барои расидан ба ҳадафҳои муайян асос меёбад.

Ҳарчанд терроризм ва экстремизм бо ҳам алоқаманданд, онҳо мафҳумҳои якхела нестанд. Экстремизм бештар хусусияти ғоявию мафкуравӣ дошта, терроризм бо истифодаи зӯроварӣ ва амалҳои тарсдиҳанда ифода меёбад. Бояд таъкид намуд, ки на ҳар шахси дорои ақидаҳои ифротӣ ба амалҳои террористӣ даст мезанад, аммо ғояҳои ифротгароӣ метавонанд барои ҷалби афрод ба фаъолияти террористӣ замина фароҳам оваранд.

Пайдоиш ва паҳншавии терроризм ва экстремизм омилҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва равонӣ дорад. Аз ҷумла, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ, бекорӣ, мушкилоти иҷтимоӣ, нобаробарӣ, таҳаммулнопазирӣ, надоштани тафаккури интиқодӣ ва таъсири таблиғоти ғаразнок аз ҷумлаи омилҳое мебошанд, ки метавонанд ба паҳншавии ин падидаҳо мусоидат намоянд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ метавонанд мавриди истифодаи гурӯҳҳои ифротӣ қарор гиранд. Онҳо тавассути паҳн намудани маълумоти бардурӯғ, таблиғи ақидаҳои тундравона ва истифодаи усулҳои гуногуни таъсиррасонии равонӣ кӯшиш мекунанд, ки махсусан ҷавононро ба доми ғояҳои хатарноки худ ҷалб намоянд.

Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, иттилоотӣ ва сиёсӣ, инчунин ташаккули ҷаҳонбинии солим дар байни аҳолӣ, бахусус насли ҷавон, аҳамияти махсус дорад.

Терроризм ва экстремизм ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонанд. Оқибатҳои ин падидаҳо пеш аз ҳама дар талафоти ҷонӣ, осеб дидани саломатии шаҳрвандон, вайрон гардидани иншооти иҷтимоиву иқтисодӣ ва ба вуҷуд омадани вазъи ноором дар ҷомеа зоҳир мешаванд.

Илова бар ин, чунин зуҳурот ба рӯҳияи мардум таъсири манфӣ расонида, ҳисси тарсу ҳарос, нобоварӣ ва ноумедиро ба вуҷуд меоранд. Дар сатҳи иқтисодӣ онҳо метавонанд боиси коҳиш ёфтани сармоягузорӣ, маҳдуд гардидани фаъолияти соҳибкорӣ, паст шудани ҷолибияти сайёҳӣ ва афзоиши хароҷоти давлатӣ барои таъмини амният гарданд.

Аз ҷиҳати иҷтимоӣ бошад, ифротгароӣ боиси густариши тафриқа, барангехтани ихтилофҳои динӣ, миллӣ ва сиёсӣ шуда, ба таҳкими ваҳдати миллӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа монеа эҷод мекунад.

Пешгирӣ ва муқовимат ба терроризм ва экстремизм танҳо бо истифода аз чораҳои амниятӣ ва ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад. Барои ба даст овардани натиҷаи устувор муносибати маҷмӯӣ ва ҳамоҳангсозии фаъолияти тамоми ниҳодҳои давлатӣ ва ҷомеа зарур аст.

Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки таҷрибаи талхи ҷанги шаҳрвандиро паси сар намудааст, ба масъалаҳои таъмини амният, ҳифзи суботи сиёсӣ ва таҳкими ваҳдати миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Дар кишвар заминаҳои ҳуқуқии муқовимат ба ин зуҳуроти номатлуб ташаккул ёфта, санадҳои меъёрии ҳуқуқии дахлдор қабул гардидаанд.

Аз ҷумла, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба экстремизм» аз 2 январи соли 2020 ва Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба терроризм» аз 23 декабри соли 2021 аз ҷумлаи санадҳои муҳими ҳуқуқӣ дар ин самт ба ҳисоб мераванд.

Ҳамчунин, Стратегияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба муқовимат ба экстремизм ва терроризм барои солҳои 2016–2020 ва Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм барои солҳои 2021–2025 барои ҳамоҳангсозии чораҳои пешгирикунанда ва таҳкими сиёсати давлатӣ дар ин самт аҳамияти муҳим доштанд.

Дар баробари чораҳои ҳуқуқию амниятӣ, дар сиёсати давлатӣ масъалаҳои пешгирии ифротгароӣ тавассути корҳои фаҳмондадиҳӣ, тарбияи ватандӯстӣ, баланд бардоштани маърифати динӣ ва ҳуқуқӣ, инчунин дастгирии ҷавонон мавқеи муҳим доранд.

Терроризм ва экстремизм зуҳуроти хатарноке мебошанд, ки пешгирӣ ва бартараф намудани онҳо масъулияти тамоми ҷомеаро тақозо менамояд. Муқовимат ба ин падидаҳо бояд на танҳо ба чораҳои ҳуқуқию амниятӣ, балки ба рушди маърифат, тарбияи ахлоқӣ, таъмини адолати иҷтимоӣ, фароҳам овардани шароити мусоиди зиндагӣ ва ташаккули ҷаҳонбинии солим асос ёбад.

Бояд дарк намуд, ки ҷавонони соҳибмаърифат, ватандӯст, дорои тафаккури мустақил ва маърифати баланди ҳуқуқӣ дар пешгирии паҳншавии ғояҳои ифротӣ нақши муҳим доранд. Танҳо дар ҷомеае, ки дар он волоияти қонун, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ таъмин гардидааст, метавон ба суботи устувор ва рушди босуботи давлат ноил шуд.

Пас, ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва пешгирии терроризму экстремизм вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди ватандӯсту масъулиятшинос мебошад.

 

А. КИРОМИДДИНЗОДА,

устоди кафедраи идораи давлатӣ ва маҳаллӣ