Коррупсия ба пешрафти иқтисодиёт халал мерасонад, бунёди ҷомеаи демократиро заиф месозад ва ба рушди низоми давлатдорӣ таъсири манфӣ мегузорад. Гузашта аз ин, он дар ҷомеа ба риоя нашудани ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон замина фароҳам оварда, ба пояҳои ахлоқ зарбаи ҷиддӣ мезанад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

Коррупсия яке аз зуҳуроти мураккаб ва бисёрҷанба дар ҷаҳони муосир ба шумор рафта, ба равандҳои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсиву ҳуқуқӣ таъсири манфии амиқ мерасонад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ бо ҳам зич алоқаманд гардидаанд, коррупсия аз доираи мушкилоти дохилии як давлат берун рафта, ба масъалаи глобалӣ табдил ёфтааст.

Таҳлили илмии ин амал нишон медиҳад, ки коррупсия на танҳо амали ҷиноятӣ, балки низоми мураккаби муносибатҳои ғайриқонунист, ки дар заминаи омилҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ шакл мегирад. Яке аз паёмадҳои хатарноки он коҳиш ёфтани эътимоди ҷомеа ба ҳокимияти давлатӣ мебошад. Вақте шаҳрвандон эҳсос мекунанд, ки адолат риоя намешавад ва қонун интихобӣ татбиқ мегардад, пояҳои давлатдорӣ суст мегарданд ва рушди устувор халал меёбад.

Аз нуқтаи назари иқтисодӣ, коррупсия ба тақсимоти ғайрисамараноки захираҳо оварда мерасонад. Маблағҳои давлатӣ ба ҷойи самтҳои афзалиятнок ба манфиатҳои шахсӣ равона мешаванд, ки ин ҳолат рушди маориф, тандурустӣ ва инфрасохторро маҳдуд месозад. Дар баробари ин, он ба поймолшавии ҳуқуқу озодиҳои инсон мусоидат мекунад, зеро шаҳрвандоне, ки имконияти пардохти ришва надоранд, аз хизматрасониҳои давлатӣ маҳрум мемонанд.

Ҷомеаи ҷаҳонӣ ба мубориза бар зидди коррупсия аҳамияти махсус медиҳад. Қабули санадҳои байналмилалӣ ва ҳамоҳангсозии сиёсати давлатҳо далели он аст, ки коррупсия ҳамчун хатари умумибашарӣ эътироф шудааст. Таҷрибаи кишварҳои пешрафта нишон медиҳад, ки танҳо тавассути шаффофият, ҳисоботдиҳӣ ва иштироки фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ метавон сатҳи коррупсияро коҳиш дод.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ барои муқовимат ба коррупсия заминаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ фароҳам оварда шудаанд. Қабули стратегияҳои давлатӣ ва таъсиси мақомоти махсусгардонидашуда нишон медиҳад, ки мубориза бо ин зуҳурот яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ мебошад.

Тибқи маълумоти созмонҳои байналмилалӣ, сатҳи паҳншавии коррупсия дар бисёр кишварҳо ҳанӯз ҳам баланд боқӣ мемонад. Масалан, Индекси дарки коррупсия (Corruption Perceptions Index), ки ҳамасола аз ҷониби ташкилоти “Transparency International” нашр мегардад, нишон медиҳад, ки сатҳи миёнаи ҷаҳонӣ ҳанӯз ҳам миёна ва нигаронкунанда аст. Кишварҳои дорои сатҳи пасти коррупсия, аз қабили Дания, Финляндия ва Зеландияи нав, дорои низоми устувори идоракунии давлатӣ ва шаффофият мебошанд, дар ҳоле ки кишварҳои дорои сатҳи баланд бо мушкилоти ҷиддии идоракунӣ рӯ ба рӯ мешаванд.

Аз нуқтаи назари иқтисодӣ, тибқи ҳисобҳои Бонки ҷаҳонӣ, ҳар сол зиёда аз 1 триллион доллари ИМА дар шакли ришва дар ҷаҳон гардиш мекунад. Инчунин, зарари умумии коррупсия метавонад то 2-5 фоизи ММД-и ҷаҳониро ташкил диҳад. Ин рақамҳо нишон медиҳанд, ки коррупсия на танҳо масъалаи ахлоқӣ, балки монеаи ҷиддии рушди иқтисодӣ мебошад.

Коррупсия, инчунин ба коҳиши сармоягузории хориҷӣ таъсири манфӣ мерасонад. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки кишварҳои дорои сатҳи баланди коррупсия то 20-30% камтар сармоягузории мустақими хориҷӣ ҷалб мекунанд, ки ин ба рушди саноат ва афзоиши ҷойҳои корӣ таъсири манфӣ мерасонад.

Яке аз паёмадҳои муҳими коррупсия коҳиш ёфтани эътимоди шаҳрвандон ба давлат мебошад. Дар чунин шароит сатҳи эътимод ба ниҳодҳои давлатӣ метавонад то 40-60% пасттар гардад, ки ин омил ба нооромии иҷтимоӣ ва коҳиши фаъолнокии шаҳрвандӣ оварда мерасонад.

Ҷомеаи ҷаҳонӣ барои мубориза бо коррупсия санадҳои муҳими байналмилалӣ, аз ҷумла Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид зидди коррупсияро қабул намудааст. Таҷриба нишон медиҳад, ки дар кишварҳое, ки рақамикунонӣ ва ислоҳоти шаффофият ҷорӣ гардидааст, сатҳи коррупсия ба таври назаррас коҳиш меёбад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ як қатор тадбирҳо амалӣ шуда истодаанд, аз ҷумла содагардонии хизматрасониҳои давлатӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва тақвияти назорати молиявӣ. Қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» ва стратегияҳои давлатӣ низ аз ҷумлаи қадамҳои муҳим дар ин самт мебошанд.

Бо вуҷуди ин, таҳлили вазъ нишон медиҳад, ки мубориза бо коррупсия бояд фарогир бошад. Танҳо тадбирҳои ҳуқуқӣ кофӣ нестанд. Зарур аст, ки дар ҷомеа фарҳанги зиддикоррупсионӣ ташаккул ёбад, сатҳи маърифати ҳуқуқӣ баланд гардад ва ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ тақвият дода шавад.

Дар маҷмуъ, коррупсия як мушкилоти глобалӣ буда, ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Муқовимат ба он танҳо дар сурате самаранок мегардад, ки давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва бахши хусусӣ дар ҳамбастагӣ амал намоянд. Танҳо тавассути шаффофият, ҳисоботдиҳӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ метавон ҷомеаи одилона ва устуворро бунёд кард.

Сарвиноз ФАЙЗУЛЛОЕВА,

н.и.и., муаллими калони кафедоаи иқтисодиёти ҷаҳони ДДМИТ