Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба шумор меравад. Ин падида ба рушди иқтисодӣ, адолати иҷтимоӣ, фаъолияти муассисаҳои давлатӣ ва эътимоди шаҳрвандон таъсири манфӣ мерасонад. Коррупсия танҳо гирифтани пора нест; он метавонад дар шакли сӯиистифода аз мансаб, истифодаи ғайриқонунии захираҳои давлатӣ, хешутаборбозӣ ва додани имтиёзҳои беасос низ зоҳир гардад.

Мафҳум ва сабабҳои пайдоиши коррупсия

Коррупсия истифодаи мақоми хизматӣ ё ваколатҳои давлатӣ ба манфиати шахсӣ ва гурӯҳӣ мебошад. Сабабҳои паҳншавии он гуногунанд: паст будани маърифати ҳуқуқӣ, риоя нагардидани қонун, шаффоф набудани баъзе равандҳои идоракунӣ, назорати нокифоя ва беэътиноӣ нисбат ба арзишҳои ахлоқӣ. Дар баъзе ҳолатҳо, шаҳрвандон низ бо пешниҳоди пора ба паҳншавии ин амал мусоидат мекунанд.

Оқибатҳои манфии коррупсия

Коррупсия пеш аз ҳама принсипи баробарии шаҳрвандонро халалдор мекунад. Вақте ки хизматрасонӣ ё имкониятҳо на аз рӯйи дониш, қобилият ва қонун, балки бо роҳи пора ё робита тақсим мешаванд, адолат поймол мегардад. Ин ҳолат боиси паст шудани сифати хизматрасонии давлатӣ, кам шудани сармоягузорӣ, истифодаи бесамари маблағҳои буҷетӣ ва суст гардидани рушди иқтисод мегардад. Коррупсия инчунин эътимоди мардумро ба мақомоти давлатӣ коҳиш дода, ҳисси ноумедӣ ва нобаробариро зиёд мекунад.

Роҳҳои пешгирӣ ва мубориза бо коррупсия

Мубориза бо коррупсия бояд кори муштараки давлат ва ҷомеа бошад. Пеш аз ҳама, зарур аст, ки қонунҳо барои ҳама яксон татбиқ шаванд ва ҳар гуна қонуншиканӣ бе истисно мавриди баррасӣ қарор гирад. Шаффофияти фаъолияти муассисаҳо, содда кардани расмиёти маъмурӣ, истифодаи хизматрасониҳои электронӣ ва назорати ҷамъиятӣ метавонанд имкониятҳои коррупсиониро кам намоянд. Ҳамзамон, баланд бардоштани маошу масъулияти хизматчиёни давлатӣ, ҳифзи шахсони хабардиҳанда ва баррасии одилонаи муроҷиатҳои шаҳрвандон аҳаммияти калон доранд.

Нақши ҷавонон ва маърифати ҳуқуқӣ

Ҷавонон дар пешгирии коррупсия нақши муҳим доранд. Онҳо бояд аз хурдсолӣ эҳтиром ба қонун, ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ ва адолатро омӯзанд. Дар муассисаҳои таълимӣ гузаронидани суҳбату чорабиниҳои маърифатӣ, омӯзиши ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон ва тарбияи фарҳанги зиддикоррупсионӣ зарур аст. Ҳар як шахс бояд дарк кунад, ки додан ё гирифтани пора роҳи ҳал нест, балки амалест, ки ба ҷомеа зарар мерасонад.

Коррупсия ва дигар амалҳои дорои хусусияти коррупсионӣ барои рушди иқтисодиёт ва некӯаҳволии мардум, амалишавии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, суботу оромии ҳар як кишвар монеа эҷод намуда, хавфи аз ҳама калон – нобоварии мардумро нисбат ба мақомоти давлатӣ ба бор меорад. Коррупсия яке аз зуҳуроти хавфноки ҷомеа буда, дар миқёси ҷаҳонӣ ҳамчун ҷинояти вазнин ва яке аз унсурҳои таҳдидкунанда ба амнияти миллӣ ва халалдоркунандаи рушди босуботи иҷтимоию иқтисодии давлат эътироф гаштааст, ки он ба пешрафти иқтисодиёт халал расонида, бунёди ҷомеаи демократиро заиф месозад ва ба рушди демократия таъсири манфӣ мегузорад.

Фасод ё худ коррупсия ба унвони вабои аср шинохта шуда, масоили муборизаю муқовимат бар зидди он ҳамеша аз ҷониби созмону ташкилотҳои байналмилалӣ, махсусан Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун яке аз вазифаҳои аввалиндараҷа эътироф карда шудааст.

Муниса РАҶАБАЛИЗОДА,

донишҷуи курси 1-уми ихтисоси 1-25010402 кори бонкӣ

Илҳомҷон