Ҳар як давлат ва роҳбарияти сиёсии он вазифадоранд, ки барои таъмини зиндагии шоиста, осоишта ва ороми мардум, ободии кишвар, инчунин баланд бардоштани мақому манзалати миллат дар арсаи байналмилалӣ шароити мусоид фароҳам оваранд. Дар роҳи расидан ба ин ҳадафҳо монеаҳои зиёде ба вуҷуд меоянд, ки бартараф намудани онҳо саъю кӯшиш ва ҳамкории дастаҷамъонаи тамоми қишрҳои ҷомеаро тақозо мекунад. Имрӯз инсоният бо як қатор хатарҳои глобалӣ, аз қабили терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва буҳронҳои молиявию иқтисодӣ рӯ ба рӯ мебошад. Дар баробари ин мушкилот, коррупсия низ ҳамчун падидаи номатлуби иҷтимоӣ дар ҷомеаи муосир реша давонда, ба рушди устувори давлатҳо монеа эҷод мекунад. Зарари ин падида кам набуда, он бо дигар хатарҳои зикршуда робитаи муайян дорад ва метавонад оқибатҳои манфии онҳоро тақвият бахшад.

25 апрели соли 2008 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин таъкид намуда буданд: «Коррупсия дар қатори дигар зуҳуроти хавфноки ҷаҳони муосир асосҳои давлатдориро суст карда, садди роҳи инкишофи ҷомеа мегардад. Мубориза бар зидди ин падидаи нангин ва паст кардани он ба самти афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст».

Дар ҳақиқат, коррупсия яке аз падидаҳои хавфноки иҷтимоию иқтисодӣ ва ҳуқуқӣ ба ҳисоб рафта, барои татбиқи барномаҳои иҷтимоию иқтисодии давлат монеаҳои ҷиддӣ ба вуҷуд меорад. Ин зуҳурот метавонад самаранокии идоракунии давлатиро коҳиш дода, тақсимоти одилонаи захираҳои моддию молиявиро халалдор созад ва барои рушди иқтисоди миллӣ монеа эҷод намояд. Ҳамзамон, паҳншавии амалҳои коррупсионӣ боиси коҳиш ёфтани эътимоди шаҳрвандон ба давлат, мақомоти давлатӣ ва сиёсати пешгирифтаи онҳо мегардад. Дар чунин шароит эҳтимоли афзоиши қонуншиканиҳо, суст гардидани волоияти қонун ва пайдо шудани заминаҳо барои суиистифода аз ваколатҳои хизматӣ бештар мегардад.

Коррупсия падидаи мураккаби иҷтимоӣ буда, дар тафаккури ҷамъиятӣ нисбат ба моҳият ва шаклҳои зуҳури он фаҳмишҳои гуногун мавҷуданд. Бархе аз шаҳрвандон коррупсияро пеш аз ҳама бо ришваситонӣ, суиистифода аз мансаб, пораситонӣ, тамаъҷӯӣ, ришвадиҳӣ ва дигар амалҳои ғайриқонунӣ алоқаманд медонанд. Дар баробари ин, коррупсия метавонад дар шаклҳои дигари суиистифода аз ваколатҳои хизматӣ, истифодаи мақоми давлатӣ ба манфиати шахсӣ ва қабули қарорҳои ғаразнок низ зоҳир гардад.

Новобаста аз гуногунии фаҳмишҳо ва нуқтаи назарҳо, аксарияти одамон коррупсияро ҳамчун падидаи манфие эътироф мекунанд, ки ба пояҳои ахлоқӣ, ҳуқуқӣ ва иҷтимоии ҷомеа таъсири харобиовар мерасонад. Ин зуҳурот метавонад раванди пешрафти ҷомеаро халалдор карда, фазои маънавию ахлоқиро заиф созад, нобаробарии иҷтимоиро тақвият бахшад ва эътимоди мардумро ба мақомоти давлатӣ коҳиш диҳад. Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия на танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, балки масъулияти тамоми ҷомеа мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мубориза бо коррупсия заминаҳои муайяни ҳуқуқӣ ташаккул ёфтаанд. Аз ҷумла, Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21 июли соли 1999 «Дар бораи тадбирҳои иловагии пурзӯр намудани мубориза бар зидди ҷинояткорӣ дар соҳаи иқтисод ва коррупсия (ришвахорӣ)» ва Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия», ки 11 декабри соли 1999 қабул гардида, 25 июли соли 2005 дар таҳрири нав ба тасвиб расидааст, аз ҷумлаи санадҳои муҳими ин самт ба шумор мераванд. Ташаккул ва такмили заминаҳои ҳуқуқии муқовимат ба коррупсия барои мутобиқ намудани қонунгузории миллӣ ба меъёрҳои байналмилалӣ, аз ҷумла муқаррароти Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид зидди коррупсия, аҳаммияти муҳим дорад.

Бо вуҷуди андешидани тадбирҳои ҳуқуқӣ ва ташкилӣ, мушкилоти марбут ба коррупсия дар кишвар ҳанӯз пурра бартараф нашудааст. Бо дарназардошти ин ҳолат, бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 августи соли 2021 «Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» қабул гардид. Мақсад ва вазифаҳои амалисозии Стратегияи мазкур ба баланд бардоштани маърифати зиддикоррупсионии аҳолӣ, ташаккули фазои тоқатнопазирӣ нисбат ба коррупсия, бартараф намудани сабабу шароитҳои ба пайдоиш ва густариши ин падида мусоидаткунанда ва дар маҷмӯъ, коҳиш додани сатҳи коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон равона гардидаанд. Амалисозии самараноки ин ҳуҷҷати стратегӣ метавонад ба таҳкими арзишҳои демократӣ, баланд бардоштани самаранокии идоракунии давлатӣ ва беҳтар гардидани сатҳи некуаҳволии мардум мусоидат намояд.

Тақвияти чораҳои муқовимат ба коррупсия, такмили қонунгузории дахлдор ва таъмини иҷрои қатъии талаботи он яке аз масъалаҳои муҳимми ҷомеаи муосир мебошад. Дар ин замина, бартараф намудани камбудиҳои қонунгузорӣ, тақвияти назорати ҷамъиятӣ ва давлатӣ, баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ ва пешгирии ҳолатҳои суиистифода аз ваколатҳои хизматӣ аҳаммияти махсус доранд. Ҳамзамон, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, бахусус ҷавонон, яке аз роҳҳои муҳими пешгирии амалҳои коррупсионӣ ба ҳисоб меравад.

Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа дар ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ ва ахлоқии насли оянда нақши муҳим доранд. Аз ин рӯ, дар муассисаҳои таълимӣ ва оила бояд ба тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ростқавлӣ, адолат, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба қонун таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир карда шавад. Ташаккули мавқеи оштинопазир нисбат ба ришваситонӣ, ришвадиҳӣ ва дигар шаклҳои коррупсия метавонад барои пешгирии ин падида дар оянда заминаи мусоид фароҳам оварад.

Таҳкими волоияти қонун ва таъмини баробарии ҳамаи шаҳрвандон дар назди қонун қадами муҳим дар роҳи ташаккули ҷомеаи одилона ва шаффоф мебошад. Барои расидан ба ин ҳадаф зарур аст, ки ҳар як қонуншикан, новобаста аз мансаб, мақом ва мавқеи иҷтимоии худ, дар назди қонун ҷавобгар бошад ва нисбат ба ӯ чораҳои пешбининамудаи қонун татбиқ гарданд. Таъмини ногузирии ҷавобгарӣ барои амалҳои коррупсионӣ, риояи принсипҳои адолат ва баррасии холисонаи ҳуқуқвайронкуниҳо метавонанд ба баланд шудани эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ ва таҳкими қонуният дар ҷомеа мусоидат намоянд.

Мубориза бо коррупсия яке аз омилҳои муҳимми таҳкими давлатдории миллӣ, таъмини рушди устувори иқтисодӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Коррупсия на танҳо ба иқтисодиёт ва фаъолияти мақомоти давлатӣ зарар мерасонад, балки ба муносибатҳои иҷтимоӣ, ахлоқи ҷамъиятӣ ва имкониятҳои рушди ҳар як шаҳрванд низ таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, муқовимат ба ин падида бояд хусусияти пайваста, фарогир ва мақсаднок дошта бошад.

Барои ноил шудан ба натиҷаҳои назаррас ҳамкории мақомоти давлатӣ, ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, воситаҳои ахбори омма, муассисаҳои таълимӣ ва худи шаҳрвандон аҳаммияти калон дорад. Танҳо дар сурати муттаҳид намудани кӯшишҳо, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таъмини шаффофияти идоракунӣ ва риояи қатъии талаботи қонун метавон барои пешгирии коррупсия ва коҳиш додани таъсири манфии он заминаи устувор фароҳам овард.

Хулоса, муқовимат ба коррупсия вазифаи муҳимми давлат ва ҷомеа буда, аз ҳар як шаҳрванд ҳисси баланди масъулиятшиносӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба қонунро талаб мекунад. Ташаккули фарҳанги зиддикоррупсионӣ, таъмини адолати иҷтимоӣ, таҳкими волоияти қонун ва баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ аз ҷумлаи омилҳои асосии пешгирии ин падида мебошанд. Танҳо бо иштироки фаъолонаи тамоми қишрҳои ҷомеа метавон барои бунёди ҷомеаи шаффофу одилона, таъмини рушди устувор ва баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардум шароити мусоид фароҳам овард.

 

Шералӣ БЕКМИРЗОЕВ,

омӯзгори кафедраи андозбандӣ ва суғурта