Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии иҷтимоӣ буда, ба рушди иқтисодӣ, адолати иҷтимоӣ, фаъолияти самараноки мақомоти давлатӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба ҳокимият таъсири манфӣ мерасонад. Ин падида на танҳо қонуншиканӣ, балки монеаи муҳим дар роҳи рушди устувори давлат ва ҷомеа мебошад.

Мафҳуми «коррупсия» аз калимаи лотинии corruptio гирифта шуда, маънои вайроншавӣ ва фасодро ифода мекунад. Дар маънои муосир коррупсия истифодаи ғайриқонунии ваколатҳои мансабӣ ё мавқеи хизматӣ барои ба даст овардани манфиатҳои шахсӣ ё гурӯҳӣ мебошад.

Коррупсия дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла ришвадиҳӣ ва ришвахӯрӣ, азхудкунии маблағҳои давлатӣ, суиистифода аз мансаб, хешутаборбозӣ ва тамаъҷӯӣ зоҳир мегардад. Ин амалҳо принсипҳои қонуният, шаффофият ва баробарии шаҳрвандонро халалдор намуда, барои рушди ҷомеа монеа эҷод мекунанд.

Сабабҳои асосии коррупсия гуногунанд. Ба онҳо нокифоя будани шаффофият дар фаъолияти мақомоти давлатӣ, мураккабии расмиёти маъмурӣ, суст будани назорат, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ ва таҳаммулпазирии ҷомеа нисбат ба ришва дохил мешаванд. Дар баъзе ҳолатҳо, номукаммалии низоми идоракунӣ ва мавҷудияти имкониятҳои васеи суиистифода аз ваколатҳо низ ба густариши ин падида мусоидат мекунанд.

Коррупсия ба иқтисодиёти кишвар зарари ҷиддӣ мерасонад. Он истифодаи самараноки маблағҳои буҷетиро маҳдуд намуда, хароҷоти соҳибкориро зиёд ва ҷалби сармоягузориро душвор мегардонад. Дар натиҷа, маблағҳое, ки бояд барои рушди маориф, тандурустӣ, инфрасохтор ва дигар соҳаҳои муҳим истифода шаванд, метавонанд ба манфиатҳои шахсӣ равона гарданд.

Оқибатҳои иҷтимоии коррупсия низ нигаронкунандаанд. Ин падида ба баробарии шаҳрвандон дар дастрасӣ ба хизматрасониҳои давлатӣ халал мерасонад, эътимоди мардумро ба мақомоти давлатӣ коҳиш медиҳад ва ҳисси беадолатиро дар ҷомеа тақвият мебахшад. Ҳамзамон, он метавонад ба ахлоқи ҷамъиятӣ таъсири манфӣ расонида, дар байни ҷавонон тасаввуроти нодурустро дар бораи нақши дониш, меҳнат ва қобилияти шахсӣ дар расидан ба муваффақият ба вуҷуд орад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Қонунгузории миллӣ, фаъолияти мақомоти ваколатдор ва ҳамкориҳои байналмилалӣ барои пешгирӣ ва ошкор намудани амалҳои коррупсионӣ замина фароҳам меоранд. Бо вуҷуди ин, самаранокии мубориза бо коррупсия аз иштироки фаъолонаи тамоми қишрҳои ҷомеа вобаста мебошад.

Роҳҳои асосии пешгирии коррупсия баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ, рақамикунонии хизматрасониҳо, такмили низоми назорат, таъмини интихоби одилонаи кадрҳо, таҳкими волоияти қонун ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мебошанд. Ҳамчунин, фаъолияти мустақилона ва самараноки мақомоти судӣ, назорати ҷамъиятӣ ва иштироки васоити ахбори омма дар ошкор намудани камбудиҳо аҳаммияти калон доранд.

Дар ин раванд оила ва муассисаҳои таълимӣ низ нақши муҳим мебозанд. Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ростқавлӣ, адолат, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба қонун барои ташаккули фарҳанги зиддикоррупсионӣ мусоидат мекунад. Ҳар як шаҳрванд бояд дарк намояд, ки додан ё гирифтани пора на танҳо хилофи қонун, балки зараровар ба манфиатҳои ҷомеа мебошад.

Хулоса, коррупсия таҳдиди ҷиддӣ ба рушди иқтисодӣ, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба давлат аст. Мубориза бо ин падида танҳо бо чораҳои ҷазодиҳӣ маҳдуд намешавад, балки пешгирии он, такмили низоми идоракунӣ ва тарбияи фарҳанги ҳуқуқиро низ талаб мекунад. Танҳо дар ҷомеае, ки қонун барои ҳама баробар аст ва дониш, меҳнату ростқавлӣ қадр карда мешаванд, рушди устувор ва зиндагии шоистаи шаҳрвандон таъмин мегардад.

 

Фирдавс АБДУҒАФФОРЗОДА,

эдвайзер оид ба тарбияи факултети иқтисод ва идоракунии давлатии ДДМИТ