Терроризм яке аз падидаҳои мураккаб, хатарнок ва зиддиҷамъиятии ҷаҳони муосир буда, ба амнияти миллӣ, суботи сиёсӣ, тартиботи ҷамъиятӣ ва ҳаёти осоиштаи шаҳрвандон таҳдиди ҷиддӣ мерасонад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва густариши робитаҳои байналмилалӣ пешгирӣ ва мубориза бо ин зуҳуроти хатарнок ба яке аз масъалаҳои муҳими ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.

Терроризм дорои як қатор хусусиятҳои хос мебошад, ки муҳимтарини онҳо инҳоянд:

Зӯроварӣ ё таҳдиди истифодаи он. Амалҳои террористӣ бо истифода ё таҳдиди истифодаи воситаҳои зӯроварона ва ғайриқонунӣ алоқаманд мебошанд.

Тарсонидани аҳолӣ. Яке аз ҳадафҳои асосии терроризм ба вуҷуд овардани фазои тарсу ҳарос ва ноамнӣ дар ҷомеа мебошад.

Ҳадафҳои сиёсӣ ва идеологӣ. Гурӯҳҳои террористӣ метавонанд барои таъсир расонидан ба сиёсати давлат, фаъолияти мақомоти давлатӣ ё муносибатҳои ҷамъиятӣ аз зӯроварӣ истифода баранд.

Таҳдид ба амнияти миллӣ ва ҷамъиятӣ. Терроризм метавонад фаъолияти сохторҳои давлатӣ, суботи сиёсӣ ва амнияти шаҳрвандонро халалдор созад.

Истифодаи таблиғоти ифротгароёна. Баъзе гурӯҳҳои террористӣ барои ҷалби тарафдорон ва сафед кардани амалҳои худ аз ақидаҳои ифротӣ ва таблиғоти ғаразнок истифода мебаранд.

Вобаста ба хусусият, ҳадаф ва доираи фаъолияти гурӯҳҳо терроризмро шартан ба намудҳои зерин ҷудо мекунанд:

Терроризми сиёсӣ - истифодаи зӯроварӣ ё таҳдиди он барои таъсир расонидан ба ҳокимияти давлатӣ, равандҳои сиёсӣ ва қабули қарорҳои сиёсӣ.

Терроризми байналмилалӣ - фаъолияти террористие, ки хусусияти фаромиллӣ дошта, метавонад ба амнияти якчанд давлат таъсир расонад.

Терроризми бо ғояҳои динӣ асоснокшаванда - истифодаи тафсирҳои ифротӣ ва таҳрифшудаи ақидаҳои динӣ барои сафед намудани зӯроварӣ. Бояд таъкид кард, ки терроризмро ба ягон дин ё пайравони он нисбат додан дуруст нест.

Терроризми миллатгароёна ва ҷудоихоҳона - истифодаи зӯроварӣ бо баҳонаи ҳадафҳои миллӣ, этникӣ ё ҷудоихоҳӣ.

Кибертерроризм - истифодаи ҳамлаҳои рақамӣ бо ҳадафҳои террористӣ, аз ҷумла барои халалдор намудани фаъолияти низомҳои иттилоотӣ ва инфрасохтори ҳаётан муҳим.

Пайдоиш ва густариши терроризмро бо як сабаб шарҳ додан имконнопазир аст. Ба омилҳое, ки метавонанд барои паҳншавии ин падида замина фароҳам оваранд, инҳо дохил мешаванд:

ноустувории сиёсӣ ва низоъҳои мусаллаҳона;

мушкилоти иҷтимоию иқтисодӣ ва маҳдуд будани имкониятҳои рушди шахсӣ;

сатҳи нокифояи маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

паҳншавии ақидаҳои ифротгароёна ва таблиғоти зӯроварӣ;

истифодаи ғаразноки шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои рақамӣ;

дахолати ғайриқонунӣ ва манфиатҷӯёнаи баъзе неруҳо ба низоъҳои дохилии давлатҳо;

нокифоя будани ҳамоҳангсозии чораҳои байналмилалӣ дар самти пешгирии терроризм.

Дар баробари ин, мавҷудияти мушкилоти иҷтимоӣ худ аз худ боиси терроризм намегардад. Пайдоиши чунин падида натиҷаи таъсири мутақобилаи омилҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, идеологӣ ва дигар шароит мебошад.

Аз нигоҳи сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқ, терроризм на танҳо ҷинояти вазнин, балки таҳдиди бисёрҷанба ба амнияти миллӣ ва байналмилалӣ мебошад. Оқибатҳои он метавонанд чунин бошанд:

халалдор гардидани суботи сиёсӣ ва тартиботи ҷамъиятӣ;

заиф шудани фаъолияти институтҳои давлатӣ;

расонидани зарари ҷонӣ, ҷисмонӣ ва равонӣ ба шаҳрвандон;

ба иқтисодиёти миллӣ ва инфрасохтори муҳими кишвар расидани зарар;

халалдор гардидани ваҳдати миллӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа;

ба вуҷуд омадани муҳоҷирати маҷбурӣ ва афзоиши мушкилоти иҷтимоӣ.

Аз ин рӯ, мубориза бо терроризм бояд хусусияти фарогир дошта, чораҳои қонунии амниятӣ, баланд бардоштани маърифати сиёсиву ҳуқуқӣ, тарбияи ватандӯстӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва ҳамкориҳои байналмилалиро дар бар гирад.

Экстремизм ва терроризм мафҳумҳои ба ҳам алоқаманданд, аммо мазмуни якхела надоранд. Фарқгузорӣ байни онҳо барои дарки дурусти моҳияти ин зуҳурот аҳаммияти муҳим дорад.

Экстремизм, вобаста ба таърифи ҳуқуқии амалкунанда, ба ҷонибдорӣ ё пешбурди ақидаҳо ва амалҳои ифротӣ, ки метавонанд бар зидди сохти конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва тартиботи ҷамъиятӣ равона шаванд, алоқаманд аст. Он метавонад дар шакли таблиғотӣ, идеологӣ ё амалҳои ғайриқонунӣ зоҳир гардад. На ҳар як зуҳуроти ифротгароӣ амали террористӣ мебошад.

Терроризм бошад, ба содир намудани амалҳои террористӣ ё таҳдиди онҳо бо мақсадҳои муайян, аз ҷумла тарсонидани аҳолӣ ва таъсир расонидан ба қарорҳои мақомоти давлатӣ, алоқаманд аст. Амалҳои террористӣ шакли махсуси фаъолияти ҷиноятӣ буда, боиси таҳдиди ҷиддӣ ба ҳаёт, саломатӣ ва амнияти одамон мешаванд.

Ҳамин тавр, экстремизм ва терроризм аз ҷиҳати мазмун, шакл ва оқибатҳои ҳуқуқӣ фарқ мекунанд, ҳарчанд дар баъзе ҳолатҳо ақидаҳои ифротӣ метавонанд барои ҷалби одамон ба фаъолияти террористӣ истифода шаванд.

Терроризм падидаи хатарноки сиёсӣ, иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ буда, ба истиқлолияти давлатӣ, суботи сиёсӣ, амнияти миллӣ ва ҳуқуқу озодиҳои инсон таҳдид менамояд. Пешгирӣ ва мубориза бо он вазифаи муштараки давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеаи байналмилалӣ мебошад.

Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ, тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ, инчунин таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ аз омилҳои муҳими пешгирии терроризм ба шумор мераванд.

Аз нуқтаи назари сиёсӣ, мубориза бо терроризм пеш аз ҳама талош барои ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, суботи сиёсӣ, амнияти миллӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва арзишҳои умумибашарӣ мебошад.

 

Алишер АСОЕВ,

мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ, номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент