Мудофиаи гражданӣ танҳо вазифаи мақомоти махсус нест. Он ба ҳаёти ҳар оила, ҳар корхона ва ҳар шаҳру ноҳия мустақиман дахл дорад. Тоҷикистон кишварест, ки дар он заминларза, обхезӣ, сел ва тарма борҳо рух додаанд. Барои ҳамин омодагӣ ба ҳолатҳои фавқулода барои мо масъалаи ҳаётан муҳим аст. Барои фаҳмидани тарзи кори ин низом бояд аз асос оғоз кард, яъне аз Конститутсия.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон инсон, ҳаёт, шаъну эътибор ва ҳуқуқу озодиҳои ӯро арзиши олӣ медонад ва давлатро вазифадор мекунад, ки ин ҳуқуқҳоро эътироф, риоя ва ҳимоя намояд (моддаи 5). Ҳифзи ҳаёти шаҳрвандон танҳо ба замони ҷанг маҳдуд намешавад. Он ҳангоми офатҳои табиӣ ва садамаҳои техногенӣ низ ҳамин қадар муҳим аст. Мудофиаи гражданӣ ҳамин принсипи конститутсиониро дар амал татбиқ мекунад.

Қонунгузории соҳаи мудофиаи гражданӣ ба Конститутсия такя мекунад. Он аз Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мудофиаи гражданӣ», дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва санадҳои байналмилалї иборат аст, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст. Қонуни мазкур мафҳуми мудофиаи гражданиро муайян мекунад, тартиби ташкили онро дар қаламрави кишвар ба танзим медаровад ва салоҳияти мақомоти давлатиро дар ин соҳа ҷудо менамояд. Баъдан дар солҳои 2014 ва 2019 ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.

Вазифаҳои асосии мудофиаи гражданӣ ба якчанд самт тақсим мешаванд. Аввал, омӯзонидани аҳолӣ, дуюм, сохтан ва нигоҳ доштани иншооти муҳофизатӣ, яъне паноҳгоҳҳо, сеюм омода кардани қӯшунҳои мудофиаи гражданӣ - сохторҳои наҷотдиҳӣ ва неруҳои ғайриҳарбӣ. Ғайр аз ин, қонун талаботи муҳандисию техникиро муқаррар мекунад ва кори хадамоти мудофиаи гражданиро таъмин менамояд.

Як нуқтаи муҳим дар қонун ин аст, ки давлат ба мудофиаи гражданӣ пешакӣ, дар замони осоишта омода мешавад. Худи мудофиаи гражданӣ бошад, аз лаҳзаи эълон шудани ҳолати ҷангӣ, оғози амалиёти ҳарбӣ ё эълони вазъияти ҳарбӣ аз ҷониби Президент ба роҳ монда мешавад. Яъне омодагӣ дар вақти сулҳ сурат мегирад, то ки дар лаҳзаи ниёз ҳама чиз тайёр бошад.

Ин қонун танҳо нест. Дар паҳлӯи он Қонун «Дар бораи ҳифзи аҳолӣ ва ҳудуд аз ҳолатҳои фавқулода» амал мекунад, ки самти ҳимоя аз офатҳоро фаро мегирад. Ҳарду қонун якдигарро пурра мекунанд.

Дар сатҳи иҷроия ин вазифаро Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷо меорад. Низомнома, сохтор ва рӯйхати ташкилотҳои кумита бо қарори Ҳукумати кишвар аз 29 ноябри соли 2017 таҳти рақами 547 тасдиқ шудааст. Баъдтар ба он тағйиру иловаҳо дароварда шуданд. Ҳукумат, инчунин муқаррар кардааст, ки кумита болои сохтан ва дар омодагӣ нигоҳ доштани паноҳгоҳҳо ва дигар иншооти мудофиаи гражданӣ роҳбарии методӣ ва назорат мебарад. Ба ин иншоот паноҳгоҳҳо, пинҳонгоҳҳои зидди радиатсионӣ, анборҳои махсуси нигоҳдории молу мулки мудофиаи гражданӣ, пунктҳои ширкатии тозакунӣ, ҷойҳои безарарсозии либосу нақлиёт ва тањхонањои истиќоматии ањолї дохил мешаванд.

Қонун дар қоғаз монда наметавонад, барои ҳамин амалия ҳалкунанда аст. Кумита ҳар сол ҳисобот тайёр мекунад, ки дар он омӯзиши аҳолӣ оид ба мудофиаи гражданӣ ва омодагии шаҳру ноҳияҳо ба ин вазифа алоҳида баррасӣ мешавад. Тренингҳо, машқҳои муштарак ва назорати объектҳои муҳофизатӣ маҳз ҳамин ҷо амалӣ мегарданд. Натиҷа ба ҳар як шаҳрванд вобаста аст, зеро касе, ки ҷои паноҳгоҳро медонад ва роҳи амалро аз пеш аз ёд кардааст, дар лаҳзаи хатар зудтар ва беҳтар амал мекунад.

Хулоса, занҷири ҳуқуқии мудофиаи гражданӣ равшан аст. Конститутсия арзиши ҳаёти инсонро муқаррар мекунад, қонун механизмҳои ҳифзи онро месозад, Ҳукумат ва Кумита онро ба иҷро мерасонанд ва аҳолӣ дар амал иштирок мекунад. Агар ягон ҳалқаи ин занҷир суст бошад, тамоми низом заиф мешавад. Аз ин рӯ таҳкими қонунгузорӣ, нигоҳ доштани иншоот дар ҳолати корӣ ва таълими доимии ањолї се самти асосие мебошанд, ки бояд якҷоя пеш бурда шаванд.

 

Собир ШОКИРОВ,

мудири кафедраи тарбияи ҷисмонӣ ва мудофиаи граждании ДДМИТ

Қурбоналӣ САФАРОВ,

дотсенти кафедра

Айдаршо СУЛАЙМОНОВ,

муаллими калони кафедраи фанҳои табиатшиносии ДДМИТ