Дар замони муосир, ки ҷомеа босуръат ба марҳилаи нави рушди иттилоотӣ ворид мегардад, дониш ва қобилияти дуруст истифода бурдани он ба яке аз омилҳои асосии пешрафти шахс ва ҷомеа табдил ёфтааст. Дар чунин шароит тарбияи насли дорои ҷаҳонбинии васеъ, тафаккури мустақил, маърифати баланд ва қобилияти таҳлилӣ аҳаммияти махсус дорад. Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа ба муҳити мусоиди донишандӯзӣ, худомӯзӣ ва рушди зеҳнӣ ниёз доранд.

Яке аз чунин муҳитҳои муҳими маърифатӣ китобхона мебошад. Китобхона на танҳо макони нигоҳдорӣ ва пешниҳоди китоб, балки маркази ташаккули шахсият, рушди тафаккур, густариши ҷаҳонбинӣ ва баланд бардоштани фарҳанги маънавию илмии инсон аст. Аз ин рӯ, дар шароити имрӯза нақши китобхонаро бояд ҳамчун ниҳоди фаъоли иҷтимоӣ ва маърифатӣ арзёбӣ намуд.

Китоб аз қадимтарин воситаҳои интиқоли дониш, таҷриба ва арзишҳои инсонӣ ба наслҳои баъдӣ ба шумор меравад. Ҳар як асар метавонад хонандаро бо андешаҳои нав, таҷрибаи таърихӣ, дастовардҳои илмӣ ва мероси фарҳангии инсоният шинос намояд. Китобхона бошад, тавассути фароҳам овардани дастрасӣ ба сарчашмаҳои гуногуни дониш барои ҷавонон имкониятҳои васеи омӯзиш ва худтакмилдиҳиро муҳайё месозад.

Мутолиаи мунтазам инсонро водор мекунад, ки ба масъалаҳои гуногуни ҳаёт аз дидгоҳи васеъ назар намояд. Ҷавоне, ки бо китоб муносибати доимӣ дорад, захираи луғавии худро ғанӣ гардонда, қобилияти баён, таҳлил ва хулосабарории мустақилонаи худро инкишоф медиҳад. Ҳамзамон, мутолиа дар ташаккули ҷаҳонбинии солим, баланд бардоштани сатҳи маърифат ва рушди қобилияти фикрронии ӯ нақши муҳим мебозад.

Дар ҷаҳони имрӯза ҳаҷми иттилоот пайваста меафзояд, аммо на ҳар маълумоти дастрас дорои арзиши илмӣ ва эътимоднокӣ мебошад. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд на танҳо ҷустуҷӯ ва дарёфти иттилоот, балки қобилияти санҷиш, муқоиса ва арзёбии дурустии онро низ аз худ намоянд.

Китобхона дар ин самт нақши муассир дошта метавонад. Дастрасӣ ба адабиёти илмӣ, маҷаллаҳо, энсиклопедияҳо, рисолаҳо ва маводи таҳқиқотӣ ба ҷавонон имкон медиҳад, ки бо сарчашмаҳои боэътимод кор карда, донишҳои худро такмил диҳанд. Ин раванд барои ташаккули малакаҳои таҳқиқотӣ ва рушди тафаккури илмӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Мутолиаи адабиёти гуногун инсонро ба андешаронӣ, саволгузорӣ ва муқоисаи далелҳо водор месозад. Хонанда ҳангоми омӯзиши асар мавқеи муаллифро таҳлил намуда, далелҳоро арзёбӣ мекунад ва дар асоси донишҳои андӯхтааш ба хулосаи мустақил мерасад. Маҳз чунин муносибат барои ташаккули тафаккури интиқодӣ ва қабули қарорҳои асоснок мусоидат менамояд.

Бо ин мақсад, баргузории маҳфилҳои илмӣ, муҳокимаи китобҳо, вохӯриҳои маърифатӣ, семинарҳо ва озмунҳои зеҳнӣ дар китобхонаҳо аҳаммияти калон дорад. Ин гуна чорабиниҳо шавқи ҷавононро ба мутолиа зиёд намуда, онҳоро ба омӯзиши амиқи илмҳо ва ҷустуҷӯи донишҳои нав ҳавасманд месозанд.

Ҷаҳонбинии инсон дар натиҷаи омӯзиш, таҷриба, муошират ва шиносоӣ бо арзишҳои гуногуни фарҳангӣ ташаккул меёбад. Дар ин раванд китобхона метавонад ҳамчун муҳити фарогири дониш ва таҷрибаи инсонӣ хизмат намояд.

Мутолиаи осори арзишманди миллӣ ба ҷавонон барои шинохти таърих, фарҳанг, забон ва мероси маънавии халқи тоҷик мусоидат мекунад. Ҳамзамон, шиносоӣ бо адабиёти ҷаҳонӣ доираи ҷаҳонбинии онҳоро васеъ намуда, эҳтиром ба фарҳангҳои гуногун ва дарки арзишҳои умумибашариро тақвият мебахшад.

Китобхона пайванди муҳими байни гузашта, имрӯз ва оянда мебошад. Тавассути китоб ҷавонон метавонанд таҷрибаи наслҳои пешин, дастовардҳои илми муосир ва ғояҳои созандаро омӯзанд. Ин донишҳо ба онҳо имкон медиҳанд, ки бо дарки амиқи воқеият дар рушди ҷомеа саҳм гузоранд.

Нақши китобхона танҳо бо рушди донишҳои илмӣ маҳдуд намешавад. Адабиёти бадеӣ, таърихӣ ва фарҳангӣ дар тарбияи маънавию ахлоқии инсон низ таъсири назаррас дорад. Осори адабӣ хонандаро бо сарнавишти қаҳрамонҳо шинос намуда, ӯро водор месозад, ки дар бораи адолат, ростқавлӣ, масъулият, дӯстӣ, меҳрубонӣ ва ватандӯстӣ андеша намояд.

Мутолиаи асарҳои дорои арзиши баланди маънавӣ метавонад дар ташаккули ҳисси масъулиятшиносӣ, эҳтиром ба инсон ва муносибати некбинона ба зиндагӣ саҳм гузорад. Ҷавононе, ки ба мутолиаи мунтазам одат мекунанд, имкони бештар пайдо менамоянд, ки ҷаҳонро амиқтар дарк намуда, мавқеи худро дар ҷомеа дуруст муайян созанд.

Аз ин рӯ, ҷалби ҷавонон ба китобхонӣ бояд яке аз самтҳои муҳими фаъолияти муассисаҳои таълимӣ ва фарҳангӣ бошад. Барои расидан ба ин ҳадаф зарур аст, ки китобхонаҳо бо адабиёти нав, захираҳои электронии иттилоотӣ ва шароити мусоиди мутолиа таъмин гардида, чорабиниҳои маърифатӣ мунтазам баргузор карда шаванд.

Дар шароити рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ китобхона аҳаммияти худро ҳамчун маркази дониш, маърифат ва рушди зеҳнии ҷомеа нигоҳ медорад. Он барои ташаккули ҷаҳонбинии васеъ, тафаккури илмӣ, малакаҳои таҳлилӣ ва тарбияи маънавию ахлоқии ҷавонон заминаи муҳим фароҳам меорад.

Ҳар қадар фарҳанги мутолиа дар ҷомеа рушд ёбад, ҳамон қадар имкониятҳои ҷавонон барои омӯзиш, худтакмилдиҳӣ ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятӣ бештар мегарданд. Аз ин рӯ, дастгирии китобхонаҳо, ғанӣ гардонидани захираҳои онҳо ва ҷалби бештари ҷавонон ба мутолиа вазифаи муҳимми муассисаҳои таълимӣ, фарҳангӣ ва тамоми ҷомеа мебошад.

Китобхона на танҳо макони донишандӯзӣ, балки сарчашмаи ташаккули шахсияти босавод, соҳибмаърифат ва масъулиятшинос аст. Зеро китоб чароғи маърифат ва дониш калиди пешрафти ҷомеа мебошад.

 

Давлатбӣ БОЗОРОВА,

китобдори китобхонаи илмии ДДМИТ