Дар ҷаҳони муосир, ки таҳаввулоти босуръати иқтисодӣ, тағйирёбии иқлим ва афзоиши аҳолӣ ба як воқеияти ногузир табдил ёфтааст, масъалаи таъмини оби тоза ва истифодаи оқилонаи он ба яке аз мушкилоти муҳимтарини башарият табдил ёфтааст. Об на танҳо манбаи ҳаёт, балки пояи асосии рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва экологии ҳар як давлат маҳсуб меёбад. Аз ҳамин ҷост, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бо ташаббуси Созмони Милали Муттаҳид Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор»-ро эълон намуда, ба масъалаи об таваҷҷуҳи вижа зоҳир кард.

Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо захираҳои бузурги обии худ дар минтақа мавқеи калидӣ дорад, дар пешбурди масъалаҳои марбут ба об дар арсаи байналмилалӣ нақши пешсафро иҷро мекунад. Пешниҳоди Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Созмони Милали Муттаҳид пазируфта шуда, солҳои 2018-2028-ро фаро мегирад.

Ин ташаббус идомаи мантиқии иқдомҳои қаблии Тоҷикистон мебошад, аз ҷумла:

- Соли байналмилалии оби тоза (2003);

- Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт» (2005-2015);

Ин пайдарҳамӣ нишон медиҳад, ки Тоҷикистон на танҳо соҳиби захираҳои обӣ, балки ташаббускори сиёсати ҷаҳонӣ дар ин самт низ мебошад.

Рушди устувор мафҳумест, ки баробарии байни рушди иқтисодӣ, ҳифзи муҳити зист ва адолати иҷтимоиро дар назар дорад. Дар ин раванд, об нақши марказӣ мебозад. Чунончӣ, агар дар иқтисод об барои кишоварзӣ, энергетика ва саноат зарур бошад, дар ҷомеа дастрасӣ ба оби тоза сатҳи зиндагиро муайян мекунад ва ба ин васила, дар экология об мувозинати табиатро нигоҳ медорад. Аз ин ҷост, ки бе идоракунии дурусти захираҳои обӣ, ягон кишвар наметавонад ба рушди устувор ноил гардад.

Тоҷикистон яке аз давлатҳои дорои захираҳои фаровони об дар ҷаҳон мебошад. Тақрибан 60 фоизи захираҳои обии Осиёи Марказӣ дар ҳудуди Тоҷикистон ташаккул меёбанд. Дар кишвар зиёда аз 13 ҳазор пирях, садҳо дарё ва кӯл мавҷуданд. Аз ҷумла, пиряхи машҳури Пиряхи Федченко яке аз калонтарин пиряхҳои қитъавӣ дар ҷаҳон ба шумор меравад. Аммо, бо вуҷуди ин сарват масъалаи истифодаи самаранок ва ҳифзи захираҳои обӣ ҳамоно муҳим боқӣ мемонад.

Яке аз мушкилоти асосӣ, ки ба захираҳои обӣ таъсир мерасонад, тағйирёбии иқлим мебошад. Обшавии босуръати пиряхҳо, коҳиши захираҳои обӣ ва афзоиши хушксолӣ метавонад оқибатҳои ҷиддӣ ба бор орад.

Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҳаҷми пиряхҳо сол то сол кам гардида, режими дарёҳо тағйир меёбанд ва дар баробари ин, хатарҳои офатҳои табиӣ зиёд мешаванд. Дар чунин шароит, татбиқи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» аҳамияти бештар пайдо мекунад.

Ҳамкориҳои байналмилалӣ - калиди муваффақият

Масъалаи об сарҳад намешиносад. Дарёҳо аз як кишвар ба кишвари дигар мегузаранд ва истифодаи онҳо ҳамкории зичро талаб мекунад. Тоҷикистон дар ин самт сиёсати ҳамкории созандаро пеш мебарад.

Бо дастгирии Созмони Милали Муттаҳид ва дигар шарикони байналмилалӣ, як қатор барномаҳо, аз қабили идоракунии ҳамгироёнаи захираҳои обӣ, баланд бардоштани фарҳанги истифодаи об ва ҷалби сармоягузорӣ ба инфрасохтори об амалӣ мегарданд:

Об ва энергетика: имкониятҳои бузург

Тоҷикистон дорои захираҳои азими гидроэнергетикӣ мебошад. Тақрибан 98 фоизи неруи барқ дар кишвар аз ҳисоби неругоҳҳои барқи обӣ истеҳсол мешавад.

Неругоҳҳои калони кишварамон, аз ҷумла, НБО «Норак» ва НБО «Роғун» на танҳо талаботи дохилиро таъмин мекунанд, балки имкони содироти неруи барқро низ фароҳам месозанд. Дар ин замина, истифодаи оқилонаи об метавонад ба рушди иқтисоди миллӣ такони ҷиддӣ бахшад.

Барои идоракунии самараноки захираҳои обӣ, рушди илм ва маориф аҳамияти калидӣ дорад. Омодасозии мутахассисони баландихтисос, таҳқиқоти илмӣ ва татбиқи технологияҳои нав метавонад ба беҳтар шудани вазъ мусоидат намояд. Муассисаҳои таълимӣ ва пажуҳишӣ бояд дар ин самт фаъолтар бошанд.

Тоҷикистон ва дипломатияи об

Тоҷикистон имрӯз ҳамчун кишвари ташаббускор дар соҳаи «дипломатияи об» шинохта шудааст. Пешниҳодҳои он дар сатҳи ҷаҳонӣ пазируфта мешаванд ва ба таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат мекунанд.

Ин сиёсати хирадмандона имкон медиҳад, ки кишвар нуфузи худро дар арсаи байналмилалӣ тақвият бахшад.

Об - кафолати ояндаи мост

Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» на танҳо як ташаббуси байналмилалӣ, балки як даъвати ҷиддӣ барои амал аст. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо чолишҳои экологӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯст, масъалаи об аҳамияти ҳаётан муҳим касб мекунад.

Тоҷикистон бо захираҳои фаровон ва сиёсати созандаи худ метавонад дар ҳалли ин масъала нақши муҳим бозад. Аммо, муваффақият танҳо дар сурати ҳамкории дастаҷамъона - давлат, ҷомеа ва ҷомеаи ҷаҳонӣ имконпазир аст.

Об на танҳо манбаи ҳаёт, балки кафолати ояндаи мост. Ҳифзи он бошад, вазифаи муқаддаси ҳар як инсон аст.

 

Диловаршо МУРОДЗОДА,

муовини ректор оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва маъмурию хоҷагӣ