ОДАМРАБОӢ - ҶИНОЯТИ ВАЗНИН ВА ТАҲДИД БА АМНИЯТИ ИНСОН
Ҳаёт, саломатӣ, озодӣ ва дахлнопазирии шахс аз арзишҳои олии ҷомеа ба шумор мераванд. Ҳар як инсон ҳуқуқ дорад озодона зиндагӣ кунад, таҳсил намояд, меҳнат кунад ва аз ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии худ истифода барад. Аммо дар ҷомеа баъзан ҷиноятҳои вазнин содир мешаванд, ки ба ин арзишҳо таҳдид намуда, амнияти шахс ва оромии ҷамъиятро халалдор месозанд. Яке аз чунин ҷиноятҳои хатарнок одамрабоӣ мебошад.
Одамрабоӣ кирдори ҷиноятиест, ки бо роҳи ғайриқонунӣ рабудан ва аз озодӣ маҳрум намудани шахс сурат мегирад. Ин амал метавонад бо мақсадҳои гуногун, аз ҷумла гирифтани маблағ, интиқом, маҷбур намудани шахс ба иҷрои талаботи муайян ё ба даст овардани манфиатҳои ғайриқонунӣ содир гардад.
Одамрабоӣ на танҳо ҳуқуқи инсон ба озодии шахсиро поймол мекунад, балки метавонад ҳаёт, саломатӣ, шаъну шараф ва амнияти ӯро низ зери хатар гузорад. Ин ҷиноят метавонад нисбат ба шахсони гуногуни ҷомеа, аз ҷумла кӯдакон, занон ва мардон содир шавад.
Сабабу омилҳои содиршавии одамрабоӣ гуногунанд. Дар баъзе ҳолатҳо он бо манфиатҳои молиявӣ, низоъҳои шахсӣ, қасос, фаъолияти гурӯҳҳои ҷиноятпеша ва дигар мақсадҳои ғайриқонунӣ алоқаманд мебошад. Аз ин рӯ, омӯзиши сабабҳо ва шароитҳои ба пайдоиши чунин ҷиноят мусоидаткунанда барои таҳияи чораҳои самараноки пешгирикунанда аҳаммияти калон дорад.
Оқибатҳои одамрабоӣ метавонанд хеле вазнин бошанд. Ҷабрдида дар натиҷаи чунин ҳодиса метавонад осеби ҷисмонӣ ва равонӣ бинад, эҳсоси амният ва эътимоди худро аз даст диҳад. Наздикону пайвандони ӯ низ ба ҳолати изтироб ва нигаронии шадид гирифтор мешаванд. Дар маҷмӯъ, чунин ҷиноятҳо ба оромии ҷомеа ва эътимоди шаҳрвандон ба амнияти ҷамъиятӣ таъсири манфӣ мерасонанд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон одамрабоӣ тибқи моддаи 130-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиноят эътироф гардида, вобаста ба ҳолатҳои содиршавӣ ва хусусияти кирдор барои он ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи инсон ба ҳаёт, озодӣ ва дахлнопазирии шахсро кафолат медиҳад. Мутобиқи меъёрҳои конститутсионӣ ва қонунгузории амалкунанда, ҳеҷ кас ҳуқуқ надорад шахси дигарро ғайриқонунӣ аз озодӣ маҳрум намояд. Ҳифзи ин ҳуқуқҳо вазифаи муҳими давлат, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва тамоми ҷомеа мебошад.
Барои пешгирии одамрабоӣ андешидани чораҳои маҷмӯӣ ва ҳамкории оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеа ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ зарур аст. Аз ҷумла:
баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва фарҳанги бехатарии шаҳрвандон;
омӯзонидани қоидаҳои бехатарӣ ба кӯдакону наврасон;
тақвияти ҳамкории падару модарон бо муассисаҳои таълимӣ;
баланд бардоштани ҳушёрии шаҳрвандон нисбат ба ҳолатҳои шубҳанок;
сари вақт хабар додан ба мақомоти дахлдор дар бораи таҳдидҳои эҳтимолӣ;
тақвияти корҳои профилактикӣ ва фаҳмондадиҳӣ дар байни ҷавонон.
Кӯдакону наврасон бояд донанд, ки ҳангоми дучор шудан бо ҳолатҳои шубҳанок ба шахсони боваринок муроҷиат намоянд, маълумоти шахсӣ ва суроғаи манзили худро бе зарурат ба бегонагон надиҳанд ва аз ҳолатҳои эҳтимолии хатарнок дурӣ ҷӯянд. Падару модарон низ бояд ба рафтуомад, муҳити муошират ва амнияти фарзандони худ таваҷҷуҳи зарурӣ зоҳир намоянд.
Дар баробари ин, тарбияи ахлоқӣ, эҳтироми ҳуқуқи дигарон, пешгирии низоъҳои иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ дар коҳиш додани ҷинояткорӣ нақши муҳим доранд.
Хулоса, одамрабоӣ ҷинояти вазнин буда, ба озодӣ, амният ва ҳуқуқҳои асосии инсон зарари ҷиддӣ мерасонад. Пешгирии чунин ҷиноятҳо танҳо бо фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ маҳдуд намешавад, балки иштироки фаъолонаи ҳар як шаҳрвандро тақозо менамояд. Мо бояд ҳуқуқу озодиҳои инсонро эҳтиром карда, ба масъалаҳои амнияти шахсӣ ва ҷамъиятӣ бетараф набошем. Ҷомеаи бехатар дар заминаи маърифати ҳуқуқӣ, масъулиятшиносӣ ва эҳтироми қонун ташаккул меёбад.
А. АСОЕВ,
мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ, номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент
М. АБДУРАҲМОНОВА,
ассистенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ
Тоҷ
Рус
Eng