Дар зиндагии ҳар инсон шахсоне ҳастанд, ки дар ташаккули шахсият ва муайян намудани роҳи ояндаи ӯ таъсири амиқ мегузоранд. Дар баробари падару модар ва дигар шахсони наздик омӯзгор низ дар ин раванд мақоми хосса дорад. Ӯ ба инсон на танҳо хондану навиштан ва донишҳои фанниро меомӯзонад, балки дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, дарки дурусти арзишҳои зиндагӣ, интихоби роҳи муносиб ва пайдо намудани мавқеи шоиста дар ҷомеа низ нақши муҳим мебозад. Аз ин рӯ, омӯзгорӣ танҳо як касб нест, балки рисолати бузурги маърифатӣ ва инсонсозист.

Омӯзгорӣ аз ҷумлаи касбҳоест, ки натиҷаи фаъолияти он на ҳамеша дар муддати кӯтоҳ намоён мегардад. Самараи меҳнати омӯзгор дар ташаккули шахсият, ҷаҳонбинӣ ва рафтори шогирдон тадриҷан зоҳир шуда, баъзан пас аз солҳои зиёд ба назар мерасад. Муваффақияти шогирд, пешрафти касбии ӯ ва мавқеи сазоворе, ки дар ҷомеа пайдо мекунад, дар бисёр мавридҳо аз дониш, роҳнамоӣ, ғамхорӣ ва заҳмати омӯзгор сарчашма мегирад. Маҳз ҳамин хусусият касби омӯзгориро аз бисёр касбҳои дигар фарқ мекунонад ва ба он арзиши хос мебахшад.

Яке аз вазифаҳои муҳимми омӯзгор фароҳам овардани муҳити мусоиди таълиму тарбия мебошад. Дар чунин муҳит хонанда бояд на танҳо дониш омӯзад, балки савол додан, мустақилона андешидан, таҳлил кардан, фикри худро озодона баён намудан ва ба қобилиятҳои худ бовар карданро низ ёд гирад. Омӯзгори соҳибтаҷриба бо истифода аз усулҳои муассири таълим ва муносибати дуруст метавонад истеъдоду имкониятҳои ҳар як шогирдро ошкор сохта, шавқу рағбати ӯро ба омӯзиш бештар намояд. Зеро ҳар як кӯдак дорои қобилият ва хусусиятҳои фардии худ буда, барои рушду камол ба таваҷҷуҳ, дастгирӣ ва муносибати инфиродӣ ниёз дорад.

Ҷанбаи дигари муҳимми фаъолияти омӯзгор тарбия мебошад. Донишу маърифат дар ҳамбастагӣ бо ахлоқи ҳамида ва арзишҳои неки инсонӣ барои ташаккули шахсияти комил замина мегузоранд. Аз ин рӯ, дар баробари таълими фанҳо тарбияи масъулиятшиносӣ, ростқавлӣ, меҳнатдӯстӣ, инсондӯстӣ, эҳтироми дигарон ва ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ низ аҳаммияти калон дорад. Омӯзгор на танҳо бо сухан, балки пеш аз ҳама бо рафтору кирдор, муносибат ба атрофиён ва садоқат ба вазифаи худ барои шогирдон намунаи ибрат мегардад. Шогирдон бисёр вақт на танҳо гуфтаҳои омӯзгор, балки тарзи рафтор ва муносибати ӯро низ меомӯзанд.

Дар замони муосир рисолати тарбиявии омӯзгор боз ҳам мураккабтар гардидааст. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, густариши шабакаҳои иҷтимоӣ ва дастрасии васеъ ба сарчашмаҳои гуногуни иттилоот ба ҷаҳонбинӣ ва рафтори ҷавонон таъсири назаррас мерасонанд. Дар чунин шароит омӯзгор бояд ба шогирдон на танҳо дониш диҳад, балки онҳоро ба тафаккури интиқодӣ, санҷидани дурустии маълумот, таҳлили воқеаҳо ва истифодаи оқилонаи имкониятҳои интернет низ роҳнамоӣ намояд. Ташаккули фарҳанги иттилоотӣ ва масъулиятшиносӣ дар муҳити рақамӣ яке аз вазифаҳои муҳимми низоми муосири таълиму тарбия ба ҳисоб меравад.

Ҳамкории омӯзгор бо оила низ дар раванди таълиму тарбияи насли наврас аҳаммияти махсус дорад. Мактаб ва оила ду муҳити асосии ташаккули шахсияти кӯдак мебошанд ва ҳамоҳангии фаъолияти онҳо метавонад ба натиҷаҳои назаррас мусоидат намояд. Муоширати мунтазами омӯзгор бо падару модар, мубодилаи маълумот дар бораи пешрафти таълимӣ ва рафтори хонанда, инчунин ҷустуҷӯи роҳҳои муштараки ҳалли мушкилот барои фароҳам овардани шароити мусоиди рушди кӯдак замина мегузорад. Ҳамкории самараноки ин ду ниҳод имкон медиҳад, ки кӯдак дар муҳити ягонаи талаботу арзишҳои тарбиявӣ ба камол расад.

Бояд таъкид кард, ки фаъолияти омӯзгор заҳмати зиёд, сабру таҳаммул ва масъулияти баландро талаб менамояд. Ӯ ҳамарӯза бо шогирдони дорои синну сол, хислат, қобилият ва сатҳи гуногуни омодагӣ сарукор дорад. Барои самаранок ба роҳ мондани раванди таълим омӯзгор бояд малакаи баланди касбӣ, фарҳанги муошират, маҳорати педагогӣ ва қобилияти дуруст арзёбӣ намудани хусусиятҳои фардии хонандагонро дошта бошад. Аз ин рӯ, қадршиносии меҳнати омӯзгор, баланд бардоштани мақоми иҷтимоии ӯ ва фароҳам овардани шароити муносиб барои фаъолияти касбӣ вазифаи муҳимми ҷомеа ва давлат мебошад.

Пешрафти илму техника ва тағйироти иҷтимоӣ низ ба мазмуну муҳтавои фаъолияти омӯзгор таъсири амиқ расонидаанд. Имрӯз истифодаи воситаҳои рақамӣ, тахтаҳои электронӣ, захираҳои таълимии онлайн ва дигар технологияҳои муосир имкониятҳои нави таълимро фароҳам меорад. Бо вуҷуди ин, технология наметавонад ҷойгоҳи муносибати инсонӣ, дастгирии маънавӣ ва таъсири шахсии омӯзгорро пурра иваз намояд. Маҳз муносибати самимӣ, сухани ҳикматомез, таваҷҷуҳи пайваста ва қобилияти дарёфти роҳи дуруст ба қалби шогирд метавонад дар ташаккули шахсияти ӯ нақши ҳалкунанда гузорад. Аз ин рӯ, истифодаи технология бояд бо маҳорати педагогӣ ва муносибати инсонмеҳварона ҳамоҳанг бошад.

Омӯзгори асри XXI бояд худ низ пайваста дар роҳи донишомӯзӣ ва такмили ихтисос қарор дошта бошад. Илму техника босуръат рушд мекунанд ва донишҳое, ки имрӯз муҳим ба шумор мераванд, метавонанд дар оянда такмил ёбанд. Аз ин рӯ, омӯзгор бояд мунтазам мутолиа намояд, таҷрибаи пешқадами педагогиро омӯзад, малакаҳои рақамии худро инкишоф диҳад ва аз усулҳои нави таълиму тарбия истифода барад. Такмили ихтисос на танҳо талаботи касбӣ, балки нишонаи масъулиятшиносӣ, фарҳанги баланди касбӣ ва садоқат ба рисолати омӯзгорӣ мебошад.

Омӯзгор барои шогирд бояд на танҳо манбаи дониш, балки роҳнамо дар роҳи худшиносӣ, интихоби дурусти ҳадафҳои зиндагӣ ва худтакмилдиҳӣ бошад. Ӯ бояд ба ҷавонон фаҳмонад, ки муваффақият танҳо бо орзуву ният ба даст намеояд, балки заҳмати пайваста, интизом, сабру таҳаммул, иродаи қавӣ ва донишомӯзии доимиро талаб мекунад. Ҳамзамон, омӯзгор бояд дар шогирдон эҳтиром ба меҳнат, масъулият дар назди ҷомеа, ҳисси ватандӯстӣ ва омодагӣ ба саҳмгузорӣ дар рушди кишварро тарбия намояд. Чунин муносибат барои ташаккули шахсиятҳои фаъол, мустақиландеш ва масъулиятшинос заминаи устувор фароҳам меорад.

Дар маҷмӯъ, арзиши фаъолияти омӯзгорро танҳо бо шумораи дарсҳои баргузоршуда ё натиҷаҳои имтиҳон муайян кардан имконнопазир аст. Самараи аслии меҳнати ӯ дар дониш, ахлоқ, ҷаҳонбинӣ, худшиносӣ ва рафтори шогирдон таҷассум меёбад. Омӯзгор дар қалби насли нав тухми маърифат мекорад, онҳоро ба роҳи дониш, ҳақиқатҷӯӣ ва камолоти маънавӣ ҳидоят менамояд. Маҳз ҳамин таъсири амиқу пойдор моҳияти рисолати инсонсозии омӯзгорро ифода мекунад.

Аз ҳамин лиҳоз, омӯзгор яке аз шахсиятҳои калидии ҳаёти ҷомеа ба шумор меравад. Ҷомеае, ки ба омӯзгор эҳтиром мегузорад, меҳнати ӯро қадр мекунад ва барои рушди касбию маънавии вай шароити мусоид фароҳам меорад, дар асл барои ояндаи худ сармоягузорӣ менамояд. Зеро бунёди ҷомеаи босавод, соҳибмаърифат ва пешрафта аз фаъолияти омӯзгорони донишманду соҳибтаҷриба, масъулиятшинос ва содиқ ба касби худ оғоз меёбад. Омӯзгор бо заҳмати созанда ва рисолати муқаддаси худ на танҳо дониш меомӯзонад, балки инсон месозад, ояндаро тарбия мекунад ва дар бунёди ҷомеаи солиму пешрафта саҳми арзанда мегузорад.

 

Ҳ. АТОЕВА,

муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ