Амният ва суботи иҷтимоӣ яке аз шартҳои асосии пешрафти давлат, рушди устувори ҷомеа ва зиндагии осоиштаи мардум ба ҳисоб мераванд. Ҳар гуна падидае, ки ба оромии ҷомеа, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва фаъолияти муътадили ниҳодҳои давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад, метавонад барои рушди ҳамаҷонибаи кишвар монеа эҷод намояд. Дар байни чунин падидаҳо терроризм ва экстремизм ҷойгоҳи хос дошта, дар шароити ҷаҳонишавӣ ва густариши фазои иттилоотӣ таваҷҷуҳи махсусро тақозо мекунанд.

Хатари терроризм ва экстремизм, пеш аз ҳама, дар он зоҳир мегардад, ки онҳо метавонанд фазои тарсу нобовариро ба вуҷуд оварда, муносибатҳои иҷтимоиро халалдор созанд ва ба амнияти шаҳрвандон таҳдид намоянд. Паҳншавии ғояҳои ифротӣ боиси заиф гардидани таҳаммулпазирӣ, коста шудани эҳтиром ба гуногунандешӣ ва арзишҳои умумибашарӣ шуда метавонад. Дар чунин шароит пешгирии ин зуҳурот бояд ба таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, рушди маърифат ва ташаккули муҳити солими иҷтимоӣ равона карда шавад.

Яке аз роҳҳои муҳимми пешгирии ифротгароӣ баланд бардоштани сатҳи маърифат ва ташаккули қобилияти таҳлилии шаҳрвандон мебошад. Шахсе, ки иттилооти дастрасро мустақилона таҳлил мекунад, сарчашмаҳои онро месанҷад ва ба ҳар гуна даъво муносибати танқидӣ дорад, метавонад худро аз таъсири таблиғоти бардурӯғ ва ғояҳои ифротӣ беҳтар ҳифз намояд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани саводи ҳуқуқӣ, сиёсӣ ва иттилоотии аҳолӣ, инчунин омӯзонидани усулҳои арзёбии дурустии маълумот, дар пешгирии паҳншавии ақидаҳои ифротӣ нақши муҳим мебозад.

Дар ин раванд таваҷҷуҳ ба ҷавонон аҳаммияти махсус дорад. Давраи ҷавонӣ марҳалаи муҳими ташаккули ҷаҳонбинӣ, арзишҳои ахлоқӣ ва мавқеи иҷтимоии инсон мебошад. Донишомӯзӣ, касбомӯзӣ, дастрасӣ ба имкониятҳои рушди шахсӣ, дастгирии оила ва иштироки фаъол дар ҳаёти ҷамъиятӣ барои ташаккули шахсияти солим ва масъулиятшинос заминаи мусоид фароҳам меоранд. Ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ, варзишӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ метавонад ҳисси масъулият, ҳамкорӣ ва мансубияти онҳоро ба ҷомеа тақвият бахшад.

Оила нахустин муҳитест, ки дар он муносибати инсон ба ҷомеа, арзишҳои ахлоқӣ ва меъёрҳои рафтор ташаккул меёбад. Муоширати самимӣ байни аъзои оила, таваҷҷуҳ ба мушкилоти фарзандон, эҳтироми андешаи онҳо ва назорати оқилонаи рафторашон барои пешгирии мушкилоти иҷтимоӣ мусоидат мекунанд. Волидон бояд ба тағйироти рафтору муносибати фарзандон таваҷҷуҳ зоҳир намуда, дар ҳолати зарурат аз дастгирии мутахассисон ва муассисаҳои дахлдор истифода баранд. Ҳамкории оила бо муассисаҳои таълимӣ ва дигар ниҳодҳои иҷтимоӣ метавонад дар ҳалли саривақтии мушкилот нақши муассир дошта бошад.

Муассисаҳои таълимӣ низ дар ташаккули тафаккури шаҳрвандӣ ва ҷаҳонбинии насли ҷавон нақши калидӣ мебозанд. Раванди таълиму тарбия бояд ба хонандагону донишҷӯён на танҳо донишҳои фаннӣ, балки малакаҳои тафаккури мустақилона, баҳси созанда, эҳтироми андешаи дигарон, риояи қонун ва муносибати масъулона ба ҷомеаро омӯзонад. Шиносоӣ бо таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ, дар баробари тарбияи эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ, барои ташаккули худшиносии миллӣ, таҳаммулпазирӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ заминаи устувор мегузорад.

Дар шароити муосир фазои иттилоотӣ ба яке аз омилҳои таъсиргузор ба ҷаҳонбинӣ ва рафтори инсон табдил ёфтааст. Интернет имкониятҳои васеъро барои дастрасӣ ба дониш ва мубодилаи иттилоот фароҳам меорад, аммо ҳамзамон дар он маълумоти бардурӯғ, маводи таҳрифшуда ва таблиғоти ифротӣ низ паҳн шуда метавонанд. Аз ин рӯ, рушди саводи рақамӣ ва ташаккули фарҳанги истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ бояд қисми муҳимми таълиму тарбияи шаҳрвандон бошад. Омӯзиши тарзи санҷиши сарчашмаҳо, муқоисаи маълумот ва муайян кардани нишонаҳои иттилооти сохта ба корбарон имкон медиҳад, ки дар муҳити рақамӣ огоҳона ва масъулона амал намоянд.

Муқовимат ба терроризм ва экстремизм танҳо бо чораҳои амниятӣ маҳдуд намешавад. Пешгирии ин зуҳурот, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди инсон низ аҳаммияти бузург доранд. Тақвияти низоми маориф, дастгирии ташаббусҳои созандаи ҷавонон, фароҳам овардани имкониятҳои шуғлу касбомӯзӣ ва таҳкими ҳамкории ниҳодҳои давлатӣ бо ҷомеаи шаҳрвандӣ метавонанд ба коҳиш додани омилҳои мусоидаткунанда ба паҳншавии ғояҳои ифротӣ мусоидат намоянд.

Ҳамзамон, пешгирии терроризм ва экстремизм риояи волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва муносибати одилонаро ба шаҳрвандон тақозо мекунад. Баланд бардоштани эътимоди мардум ба ниҳодҳои давлатӣ, таҳкими фарҳанги ҳуқуқӣ ва фароҳам овардани имконияти иштироки созандаи шаҳрвандон дар ҳаёти ҷомеа барои нигоҳ доштани суботу оромӣ аҳаммияти муҳим доранд.

Ҳифзи ҷомеаи осоишта масъулияти муштараки давлат, муассисаҳои таълимӣ, оила ва ҳар як шаҳрванд мебошад. Ҳар як шахс метавонад бо риояи қонун, эҳтироми ҳуқуқи дигарон, истифодаи масъулонаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва саҳмгузорӣ дар корҳои ҷамъиятӣ дар таҳкими муҳити солими иҷтимоӣ нақши худро гузорад. Вақте ки дониш, маърифат, таҳаммулпазирӣ, адолат ва фарҳанги муколама ҳамчун арзишҳои муҳим дар ҷомеа устувор мегарданд, имконияти таъсири ғояҳои ифротӣ коҳиш меёбад.

Ҳамин тариқ, пешгирии терроризм ва экстремизм бояд ҳамчун самти муҳимми таъмини амнияти миллӣ ва рушди устувори ҷомеа баррасӣ гардад. Сармоягузорӣ ба маориф, тарбияи насли ҷавони худогоҳу ватандӯст, рушди тафаккури интиқодӣ ва таҳкими масъулияти шаҳрвандӣ заминаи муҳими ҳифзи сулҳу субот мебошанд. Танҳо бо ҳамкории пайвастаи давлат ва ҷомеа, баланд бардоштани маърифати шаҳрвандон ва тарбияи насли огоҳу масъулиятшинос метавон барои ояндаи осоишта ва пешрафтаи кишвар шароити мусоид фароҳам овард.

 

Илмия САИДМУРОДОВА,

омӯзгори кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ