Хушбахтона, истиқлолияти давлатӣ оғози марҳилаи нави таърихи миллати тоҷик гардид. Тоҷикистон бо вуҷуди ранҷу азоб ва душвориҳои солҳои аввали истиқлол тавонист аз ҷанги хонумонсӯзи шаҳрвандӣ, сарсониву бесарусомонӣ тадриҷан ба марҳилаи созандагиву ваҳдати миллӣ қадам гузорад.

Солҳои аввали истиқлолият барои Тоҷикистон яке аз мушкилтарин марҳилаҳои таърихи навини кишвар ба ҳисоб меравад. Пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ, канда шудани робитаҳои иқтисодӣ ва сар задани ҷанги шаҳрвандӣ иқтисодиёти ҷавони кишварро ба буҳрони амиқ гирифтор намуд. Мардуми тоҷик дар он солҳои вазнин ба мушкилоти зиёди иқтисодиву иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид ва сатҳи зиндагии аҳолӣ ба таври назаррас коҳиш ёфт. Бо вуҷуди ин, халқи меҳнатдӯсти Тоҷикистон ноумед нашуд ва бо роҳи ҳамдигарфаҳмӣ, якдилӣ ва ваҳдат тавонист мушкилоти сангинро тадриҷан паси сар намояд.

Дар чунин шароити душвор ба бахту иқболи миллати тоҷик фарзанди фарзонаи миллат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба арсаи сиёсат омаданд. Бо роҳбарии Пешвои миллат раванди барқарорсозии сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди иқтисодиву иҷтимоии кишвар вусъат пайдо кард.

Яке аз самтҳои муҳимми пешрафти ҷомеа дар даврони истиқлолият соҳаи маориф мебошад. Дар ин давра, дастрасии кӯдакон ба таҳсилоти томактабӣ ва мактабӣ васеъ гардида, шумораи муассисаҳои таълимӣ афзоиш ёфт. Шабакаи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ на танҳо дар пойтахт, балки дар марказҳои вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои кишвар низ рушд кард. Ин раванд барои ҷавонони минтақаҳои дурдаст имкониятҳои бештареро барои гирифтани таҳсилоти босифат фароҳам овард.

Соҳаи маориф на танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ, балки аз ҷиҳати сифатӣ низ рушд намуд. Стандартҳои нави таълимӣ ҷорӣ гардида, барномаҳои мубодилаи донишҷӯён бо муассисаҳои таҳсилоти олии хориҷӣ густариш ёфтанд. Ба омӯзиши забонҳои хориҷӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва фанҳои дақиқ таваҷҷуҳи бештар зоҳир мешавад. Зеро маҳз насли босавод, донишманд ва ҳадафманд метавонад рушди устувори кишварро таъмин намояд.

Ҳамзамон, эҳёи анъанаҳои беҳтарини мактаби илмии тоҷик, тарбияи эҳтиром ба забони модарӣ ва рушди фарҳанги миллӣ низ аз вазифаҳои муҳими соҳаи маориф ба шумор меравад. Дар баромадҳо ва мулоқотҳои худ Пешвои миллат пайваста таъкид менамоянд, ки ояндаи дурахшони миллат ба насли ҷавон вобастагии калон дорад.

Бо мақсади рушди маърифати ҷомеа ва дастгирии ҷавонони соҳибистеъдод озмунҳои ҷумҳуриявии «Илм - фурӯғи маърифат», «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ва «Тоҷикистон - Ватани азизи ман» баргузор мегарданд. Дар ин озмунҳо беҳтаринҳо қадрдонӣ шуда, барои идомаи таҳсил ва рушди истеъдоди онҳо имкониятҳои бештар фароҳам оварда мешаванд. Чунин иқдомҳо далели онанд, ки дар фазои сулҳу ваҳдат ва истиқлолият барои рушди зеҳнӣ ва маънавии насли ҷавон шароити мусоид муҳайё гардидааст.

Дар баробари маориф, соҳаи тандурустӣ низ дар даврони истиқлолият ба пешрафтҳои назаррас ноил гардид. Шабакаи муассисаҳои тиббӣ густариш ёфта, беморхонаҳо, марказҳои саломатӣ ва дигар муассисаҳои тиббӣ бунёд ва навсозӣ шуданд. Барномаҳои давлатӣ дар самти ҳифзи саломатии модару кӯдак амалӣ гардида, барои беҳтар намудани сифати хизматрасониҳои тиббӣ тадбирҳои муҳим андешида шуданд. Ин раванд дар маҷмуъ, ба беҳтар гардидани нишондиҳандаҳои тандурустӣ ва баланд шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат мекунад.

Варзиш низ ба яке аз рукнҳои муҳими тарбияи ҷисмонӣ, ахлоқӣ ва ватандӯстии ҷавонон табдил ёфтааст. Варзишгарони тоҷик дар мусобиқаҳои байналмилалӣ, аз ҷумла дар риштаҳои гӯштини озод, бокс ва дигар намудҳои варзиш, Тоҷикистонро бо ифтихор муаррифӣ менамоянд. Сохтмони варзишгоҳҳо, толорҳои варзишӣ ва майдончаҳои кӯдакон дар шаҳру ноҳияҳои кишвар имкониятҳои машғул шудан ба варзишро бештар кардааст.

Варзиши оммавӣ ҳамчун тарзи солими зиндагӣ дар байни аҳолӣ, аз ҷумла ҷавонону бонувон, рӯз ба рӯз маъруфияти бештар пайдо мекунад. Ин раванд яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоии давлат дар самти солимии ҷомеа мебошад.

Дар пешрафти ҷомеа нақши занон ва ҷавонон низ хеле назаррас аст. Занони тоҷик имрӯз на танҳо дар оила, балки дар соҳаҳои илму маориф, тандурустӣ, идоракунии давлатӣ, фарҳанг ва соҳибкорӣ фаъолона иштирок мекунанд. Барномаҳои давлатии дастгирии духтарон, аз ҷумла квотаҳои президентӣ барои дохилшавӣ ба муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ, барои фароҳам овардани имкониятҳои бештар ба таҳсил ва рушди касбии онҳо мусоидат менамоянд.

Ҷавонон, ки қисми зиёди аҳолии кишварро ташкил медиҳанд, ҳамчун неруи асосии рушди минбаъдаи Тоҷикистон арзёбӣ мешаванд. Тарбияи ватандӯстонаи онҳо, дастгирии соҳибкории ҷавонон, рушди варзиш ва фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсилу фаъолияти касбӣ аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба ҳисоб мераванд.

Дар баробари шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳияҳои дигари кишвар низ сол то сол ободу зебо мешаванд. Бунёди мактабу беморхонаҳои нав, таъмиру навсозии роҳҳо, ободонии кӯчаву хиёбонҳо ва беҳтар гардидани дастрасии аҳолӣ ба обу барқ аз ҷумлаи корҳои созандагие мебошанд, ки ба баланд шудани сатҳи зиндагии мардум мусоидат мекунанд.

Дар даврони истиқлолият соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва раванди рақамикунонӣ низ ба яке аз самтҳои афзалиятноки рушди кишвар табдил ёфт. Хизматрасониҳои давлатӣ тадриҷан ба шакли электронӣ гузаронида мешаванд, ки ин барои шаҳрвандон сарфаи вақт ва хароҷотро таъмин намуда, ба баланд шудани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ мусоидат мекунад. Густариши дастрасӣ ба интернет барои ҷавонон имкониятҳои навро дар самти таҳсилоти фосилавӣ, истифодаи технологияҳои муосир ва ворид шудан ба фазои иқтисодии ҷаҳонӣ фароҳам меорад.

Соҳаи сайёҳӣ низ дар даврони истиқлолият аз як самти нисбатан камрушдёфта ба яке аз соҳаҳои умедбахши иқтисоди миллӣ табдил ёфт. Кӯҳҳои бузурги Помир, кӯлҳои зебои кӯҳӣ, ёдгориҳои таърихию фарҳангӣ ва меҳмоннавозии мардуми тоҷик таваҷҷуҳи сайёҳони хориҷиро ба Тоҷикистон зиёд менамоянд. Барномаҳои давлатӣ оид ба рушди сайёҳӣ ва тадбирҳои марбут ба беҳтар намудани инфрасохтор, сохтмони меҳмонхонаҳо ва омода намудани мутахассисони соҳа ба рушди ин самт мусоидат мекунанд.

Имрӯз сайёҳӣ на танҳо ҳамчун манбаи даромад, балки ҳамчун воситаи муаррифии таърих, фарҳанг, табиат ва имкониятҳои Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ аҳамияти муҳим дорад.

Забони тоҷикӣ ҳамчун рамзи ҳастии миллат ва василаи асосии интиқоли фарҳангу тамаддуни миллӣ дар даврони истиқлолият мақоми давлатии худро боз ҳам устувор намуд. Имрӯз низ тавассути таҷлили Рӯзи забони давлатӣ, нашри осори бадеиву илмӣ ва тарғиби истифодаи дурусти забони тоҷикӣ корҳои зиёде барои ҳифз ва рушди он анҷом дода мешаванд.

Дар баробари ҳифзи забони модарӣ, омӯзиши забонҳои хориҷӣ, аз ҷумла русӣ, англисӣ ва забонҳои кишварҳои ҳамсоя, низ аҳамияти махсус пайдо кардааст. Донистани чанд забон барои ҷавонон дар шароити ҷаҳонишавӣ як зарурати муҳим мебошад. Ҳамин тавр, тавозуни байни ҳифзи ҳувияти миллӣ ва кушодагӣ ба ҷаҳони муосир яке аз хусусиятҳои муҳими сиёсати фарҳангиву маорифии кишвар ба шумор меравад.

Ғамхорӣ ба маърифати миллӣ ва шинохти таъриху фарҳанги гузашта низ яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангӣ мебошад. Тақдими китобҳои арзишманди миллӣ, аз ҷумла «Қуръон»-и маҷид, «Тоҷикон»-и Бобоҷон Ғафуров ва «Шоҳнома»-и безаволи Ҳаким Фирдавсӣ, дар таҳкими худшиносии миллӣ ва бедории маънавии ҷомеа нақши муҳим дорад. Шинохти таърих ва мероси фарҳангӣ барои насли ҷавон имкон медиҳад, ки гузаштаи худро хубтар дарк намуда, ба ояндаи миллат бо ҳисси масъулият муносибат кунад.

Пешрафти ҷомеа дар давоми солҳои истиқлолият натиҷаи заҳмати муштараки давлат ва миллат мебошад. Ҳар қадам аз сохтмони роҳҳои нав то таъсиси корхонаҳои саноатӣ, аз бунёди неругоҳҳо то эҳёи анъанаҳои фарҳангӣ, аз тарбияи насли донишманд то баланд бардоштани мақоми занон дар ҷомеа ҷузъи роҳи дароз ва пуршарафест, ки мардуми Тоҷикистон тай намудааст.

Таҷрибаи зиёда аз се даҳсолаи истиқлолият собит намуд, ки миллати тоҷик ҳангоми муттаҳидӣ, ҳадафмандӣ ва меҳнати созанда қодир аст мушкилоти бузургро паси сар намояд. Маҳз дар ҳамин ваҳдату ҳадафмандӣ роҳи ояндаи Тоҷикистон нуҳуфтааст.

Истиқлолият нуқтаи анҷом нест, балки оғози масъулияти бузург барои сохтани фардои беҳтар мебошад. Миллате, ки таърихи худро эҳтиром мекунад, забони ниёгонашро ҳифз менамояд ва барои ояндаи фарзандонаш пайваста талош мекунад, метавонад ба ҳар мушкилот бо сарбаландӣ муқобилат намояд.

Барои насли имрӯза, ки дар давраи осоиштаи истиқлолият ба воя мерасад, дарки арзиши сулҳу ваҳдат аҳамияти махсус дорад. Ҷавонон бояд бидонанд, ки дастовардҳои имрӯза - биноҳои нав, роҳҳои обод, мактабу донишгоҳҳои муосир ва дигар иншооти иҷтимоӣ ба осонӣ ба даст наомадаанд. Онҳо натиҷаи меҳнати шабонарӯзии падарону модарон, омӯзгорон, коргарон, мутахассисон ва тамоми мардуми кишвар мебошанд, ки дар солҳои душвор барои ободии Ватан заҳмат кашидаанд.

Маҳз бо эҳтиром ба ин меҳнат ва идомаи корҳои созанда насли ҷавон метавонад ба ояндаи худ ва кишвари азизаш бо боварии комил назар кунад. Ҷавонон бояд бо илму дониш, меҳнатдӯстӣ, масъулиятшиносӣ ва садоқат ба Ватан дар рушди минбаъдаи Тоҷикистон саҳми арзанда гузоранд.

Имрӯз дар остонаи ҷашнҳои нав ва дастовардҳои тоза, ҳар шаҳрванди Тоҷикистон ҳақ дорад бо ифтихор бигӯяд, ки фарзанди кишварест, ки дар давоми зиёда аз се даҳсола аз буҳрони амиқ то марҳилаи созандагии устувор роҳи пурпечутобро тай намудааст. Ин роҳ бо осонӣ не, балки бо заҳмат, сабру таҳаммул ва боварӣ ба ояндаи нек паймуда шудааст.

Ва маҳз ҳамин боварӣ имрӯз Тоҷикистонро ба сӯйи фардои беҳтар раҳнамоӣ мекунад, фардое, ки дар он илм, адолат, осоиш, ваҳдат ва некӯаҳволии ҳар як шаҳрванд арзиши муҳим доранд.

 

Манзура ҲАСАНОВА,

мудири кафедраи забони тоҷикӣ, н.и.ф., дотсент