Барномаи миллӣ оид ба муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон яке аз ҳуҷҷатҳои муҳими давлатӣ ба ҳисоб рафта, барои пешгирӣ, ошкор ва бартараф намудани чунин ҷиноятҳо таҳия ва амалӣ карда мешавад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ барномаҳои дахлдор қабул гардидаанд, ки ҳадафи асосии онҳо ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва мубориза бо ин амали хатарнок мебошад. Ин зуҳуроти номатлуб на танҳо ҳуқуқҳои асосии инсонро поймол менамояд, балки ба амният, рушди ҷомеа ва суботи давлат низ таъсири манфӣ мерасонад.

Харидуфурӯши одамон шакли муосири ғуломдорӣ ба шумор меравад. Дар ин раванд, инсонҳо тавассути фиреб, зӯрӣ ё таҳдид ба истисмор гирифтор мешаванд. Он метавонад дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла меҳнати иҷборӣ, истисмори ҷинсӣ, гадоӣ, ҷалби кӯдакон ба корҳои хатарнок ва ҳатто фурӯши узвҳои инсон зоҳир гардад. Одамрабоӣ бошад, яке аз воситаҳои асосии содир гардидани чунин ҷиноятҳо мебошад.

Сабабҳои асосии паҳншавии он гуногунанд. Камбизоатӣ, бекорӣ, сатҳи пасти маърифат, муҳоҷирати меҳнатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ аз ҷумлаи омилҳое мебошанд, ки шаҳрвандонро осебпазир мегардонанд. Гурӯҳҳои ҷиноятпеша аз чунин шароит истифода намуда, шаҳрвандонро бо ваъдаи ҷойи кор, маоши баланд ё зиндагии беҳтар фиреб медиҳанд.

Муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон бояд ҳамаҷониба ба роҳ монда шавад. Пеш аз ҳама, баланд бардоштани маърифати аҳолӣ аҳамияти махсус дорад. Шаҳрвандон бояд донанд, ки чӣ гуна худро аз фиреб ва хатарҳои эҳтимолӣ муҳофизат намоянд. Баргузории маъракаҳои иттилоотӣ, дарсҳои омӯзишӣ ва паҳн намудани маълумот тавассути воситаҳои ахбори омма дар ин самт нақши муҳим мебозанд.

Ҳамзамон, тақвияти қонунгузорӣ ва назорати иҷрои он зарур мебошад. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бояд нисбат ба чунин ҷиноятҳо муборизаи қатъӣ бурда, гунаҳкоронро ба ҷавобгарӣ кашанд. Ҳамкории байналмилалӣ низ аҳамияти калон дорад, зеро харидуфурӯши одамон бештар хусусияти фаромиллӣ дорад.

Ҳифз ва дастгирии қурбониён яке аз самтҳои муҳими мубориза ба шумор меравад. Ба онҳо бояд кумаки ҳуқуқӣ, равонӣ ва иҷтимоӣ расонида шавад, то тавонанд ба зиндагии муқаррарӣ баргарданд.

Харидуфурӯши одамон ҷалб, интиқол, пинҳон кардан ё қабул намудани шахсонро бо мақсади истисмор дар бар мегирад. Ин амалҳо одатан тавассути зӯрӣ, таҳдид, фиреб ё суиистифода аз ҳолати осебпазир анҷом дода мешаванд. Бояд таъкид намуд, ки ҳадафҳои асосии Барномаи миллӣ пешгирии харидуфурӯши одамон, муайян ва ошкор намудани ҷиноятҳо, ҷазо додани гунаҳкорон, ҳифз ва дастгирии қурбониён, инчунин, баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ мебошанд.

Аз ин рӯ, дар ин самт корҳои фаҳмондадиҳӣ бояд мунтазам гузаронида шаванд. Барнома пешбинӣ менамояд, ки тавассути муассисаҳои таълимӣ ва воситаҳои ахбори омма сатҳи огоҳии мардум баланд бардошта шавад. Қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ такмил дода шуда, мутобиқсозии онҳо ба стандартҳои байналмилалӣ низ муҳим арзёбӣ мегардад.

Бо назардошти он ки харидуфурӯши одамон аксаран хусусияти фаромиллӣ дорад, ҳамкорӣ бо давлатҳои дигар ва ташкилотҳои байналмилалӣ низ зарур мебошад. Барнома пешбинӣ мекунад, ки ба қурбониён кумаки ҳуқуқӣ, тиббӣ ва равонӣ расонида шуда, барои онҳо марказҳои дастгирӣ ва паноҳгоҳҳо таъсис дода шаванд.

Барои самаранокии амалишавии барнома назорат ва арзёбии доимӣ гузаронида мешавад, то камбудиҳо сари вақт бартараф гарданд. Аз ҷумла, натиҷаҳои интизоршавандаи барнома кам гардидани ҳолатҳои одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон, баланд шудани сатҳи огоҳии аҳолӣ, беҳтар гардидани ҳифзи ҳуқуқи қурбониён ва тақвияти ҳамкории байниидоравӣ ва байналмилалӣ мебошанд.

Одамрабоӣ яке аз ҷиноятҳое мебошад, ки барои харидуфурӯши одамон замина фароҳам меорад. Сабабҳои асосии ба вуҷуд омадани чунин ҳолатҳо камбизоатӣ, бекорӣ, сатҳи пасти маълумотнокӣ, муҳоҷирати меҳнатии беомодагӣ, нобаробарии иҷтимоӣ ва боварии аз ҳад зиёд ба ваъдаҳои кор ё зиндагии беҳтар мебошанд.

Аломатҳои хатарро метавон чунин муайян намуд: пешниҳоди кори “осон” бо маоши баланд бе шартномаи расмӣ, пинҳон намудани маълумоти корфармо, маҳдуд сохтани озодии ҳаракат ё ҳуҷҷатҳои шахсӣ, инчунин таҳдид ва фишор ба шахс.

Роҳҳои асосии пешгирӣ аз чунин хатарҳо инҳоянд: санҷидани маълумоти корфармо ва ширкат, насупоридани ҳуҷҷатҳои шахсӣ ба шахсони ношинос, огоҳ намудани наздикон аз ҷойи кор ва сафар, истифодаи манбаъҳои расмӣ барои муҳоҷират ва кор, инчунин баланд бардоштани сатҳи дониш ва огоҳӣ.

Имрӯз нақши давлат ва ҷомеа дар ин самт хеле муҳим мебошад. Қабули қонунҳои қатъӣ ва татбиқи самараноки онҳо, мустаҳкам намудани назорати сарҳадҳо, рушди ҳамкории байналмилалӣ ва баргузор намудани барномаҳои омӯзишию иттилоотӣ барои аҳолӣ аз ҷумлаи тадбирҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.

Бояд таъкид кард, ки Барномаи миллӣ механизми муҳими давлатӣ буда, барои муборизаи муассир бар зидди харидуфурӯши одамон равона шудааст. Амалӣ гардидани он танҳо дар сурате самарабахш хоҳад буд, ки тамоми ниҳодҳои давлатӣ ва ҷомеа фаъолона иштирок намоянд.

Мубориза бар зидди одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон вазифаи танҳо як ниҳод нест, балки масъулияти муштараки давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд мебошад. Танҳо тавассути баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ, эҳтиёткорӣ ва ҳамкории зич метавон аз чунин ҷиноятҳо пешгирӣ намуда, ҳаёт ва ҳуқуқи инсонҳоро ҳифз кард.

Дар фарҷом метавон гуфт, ки муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон вазифаи муҳими ҷомеаи муосир мебошад. Танҳо тавассути ҳамкории муассир, риояи қонун ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон метавон ин падидаи хатарнокро коҳиш дода, ҳуқуқу озодиҳои инсонро ҳифз намуд.

М. ҲАКИМОВА,

омӯзгори ДДМИТ