Дар таърихи давлатдории ҳар як миллат санаҳое мавҷуданд, ки аҳаммияти онҳо аз доираи як рӯйдоди сиёсӣ берун рафта, ба рамзи худшиносии миллӣ, пайванди наслҳо ва сабақи таърихӣ табдил меёбанд. Барои мардуми Тоҷикистон 16 ноябр - Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи чунин санаҳои муҳим маҳсуб меёбад. Ин рӯз имконият фароҳам меорад, ки ҷомеа ба таърихи ташаккули давлатдории навини тоҷикон, моҳияти ниҳоди президентӣ ва масъулияти мақомоти давлатӣ дар таъмини рушди устувори мамлакат аз дидгоҳи илмӣ ва таърихӣ назар намояд.

Таърихи давлатдории навини Тоҷикистон бо рӯйдодҳои басо мураккаб ва сарнавиштсоз пайванд дорад. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ 9 сентябри соли 1991, кишвар ба марҳалаи нави ташаккули сохторҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ ворид гардид. Аммо вазъи мураккаби солҳои аввали соҳибистиқлолӣ, бахусус муқовиматҳои дохилӣ, дар назди ҷомеа масъалаи таъмини суботи сиёсӣ ва барқарорсозии фаъолияти муназзами мақомоти давлатиро ба миён гузошт. Дар чунин шароит Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд ба кори худ оғоз намуд, ба яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихи муосири кишвар табдил ёфт. 19 ноябри соли 1992 дар ҷараёни иҷлосияи мазкур Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Ин рӯйдод оғози марҳалаи нави роҳбарии сиёсӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои барқарор намудани фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ дар шароити душвори таърихӣ буд.

16 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон бори аввал ҳамчун Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд намуда, ба иҷрои ваколатҳои президентӣ шуруъ карданд. Маҳз ин рӯйдод яке аз асосҳои таърихии интихоби санаи 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Бо қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 майи соли 2016, №1320, ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» илова ворид гардида, 16 ноябр расман ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шуд. Ҳамин тариқ, ин сана дар худ пайванди воқеаҳои муҳими таърихӣ, рушди низоми идоракунии давлатӣ ва ташаккули ниҳоди президентиро таҷассум менамояд.

Мувофиқи моддаи 64 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президент сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия - Ҳукумат мебошад. Ҳамзамон, Президент ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзии мамлакат эътироф гардидааст. Аз ин нуқтаи назар, мақоми Президент дорои аҳаммияти муҳими конститутсионӣ буда, фаъолияти он ба таъмини ҳамоҳангии мақомоти давлатӣ ва татбиқи самтҳои асосии сиёсати дохиливу хориҷӣ нигаронида шудааст.

Таҷрибаи давлатдории муосир нишон медиҳад, ки самаранокии идоракунии давлатӣ танҳо ба мавҷудияти сохторҳои сиёсӣ маҳдуд намешавад. Он аз сифати қонунгузорӣ, фаъолияти муназзами ниҳодҳо, масъулияти хизматчиёни давлатӣ, шаффофияти қарорҳо ва иштироки фаъоли шаҳрвандон низ вобаста мебошад. Бинобар ин, дарки илмии аҳаммияти ниҳоди президентӣ бояд бо омӯзиши механизмҳои идоракунӣ, риояи қонун ва ҳифзи манфиатҳои ҷомеа алоқаманд бошад.

Яке аз масъалаҳои меҳварии таърихи соҳибистиқлолии Тоҷикистон раванди барқарорсозии сулҳ ва таҳкими ваҳдати миллӣ мебошад. Таҷрибаи таърихӣ собит менамояд, ки ҳеҷ давлат наметавонад бидуни суботи сиёсӣ, ҳамдигарфаҳмии иҷтимоӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба ниҳодҳои давлатӣ рушди устувори иқтисодиву фарҳангиро таъмин намояд.

Дар раванди музокироти сулҳи тоҷикон роҳбарияти давлат, намояндагони мухолифин, созмонҳои байналмилалӣ ва қишрҳои гуногуни ҷомеа иштирок доштанд. Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ 27 июни соли 1997 марҳалаи муҳими анҷоми муқовимати дохилӣ ва оғози раванди таҳкими сулҳ гардид. Дар ин раванд фаъолияти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун яке аз иштирокчиёни асосии роҳбарии сиёсӣ ва музокироти сулҳ ҷойгоҳи назаррас дошт.

Аз дидгоҳи илмҳои ҷамъиятшиносӣ, аҳаммияти сулҳу ваҳдати миллӣ танҳо дар хотима ёфтани муқовимат ифода намеёбад. Он инчунин дар ташаккули фарҳанги ҳамдигарфаҳмӣ, таҳкими ҳамбастагии иҷтимоӣ, эҳтиром ба гуногунандешӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ зоҳир мегардад. Имрӯз низ ҳифзи сулҳ ва ваҳдат бояд ҳамчун вазифаи муштараки давлат ва ҷомеа арзёбӣ шавад. Зеро сулҳи пойдор ба рушди иқтисоди миллӣ, болоравии сатҳи зиндагӣ, густариши имкониятҳои таҳсилот ва таъмини ояндаи босуботи наслҳои минбаъда замина мегузорад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати муносибатҳои иқтисодӣ яке аз вазифаҳои муҳимтарини давлат таъмини рушди устувор ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ мебошад. Дар даврони соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон марҳалаҳои гуногуни ислоҳоти иқтисодӣ, ташаккули муносибатҳои бозорӣ, рушди соҳибкорӣ ва навсозии инфрасохтори истеҳсоливу иҷтимоиро паси сар кардааст.

Дар ин раванд сиёсати давлатӣ ба масъалаҳои таъмини амнияти энергетикӣ, рушди роҳу нақлиёт, истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, дастгирии бахши кишоварзӣ ва саноатикунонии иқтисодиёт аҳаммияти махсус медиҳад. Бо вуҷуди ин, рушди иқтисодӣ раванди доимӣ буда, ҳаллу фасли масъалаҳои баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат, таъсиси ҷойҳои кории босифат, рушди сармояи инсонӣ ва беҳтар намудани муҳити сармоягузориро тақозо менамояд.

Аз нуқтаи назари илмӣ, арзёбии самаранокии сиёсати иқтисодӣ бояд ба нишондиҳандаҳои мушаххас, аз ҷумла рушди истеҳсолот, сатҳи шуғл, дастрасии аҳолӣ ба хизматрасониҳои иҷтимоӣ ва сифати зиндагии шаҳрвандон асос ёбад. Маҳз чунин муносибат имкон медиҳад, ки дастовардҳои давлатдорӣ воқеъбинона таҳлил гардида, самтҳои афзалиятноки рушди минбаъда муайян карда шаванд.

Асри XXI давраи тавсеаи технологияҳои рақамӣ, зеҳни сунъӣ, иқтисоди донишбунёд ва дигаргуниҳои куллӣ дар муносибатҳои иҷтимоию иқтисодӣ мебошад. Дар чунин шароит рушди давлатдории миллӣ бо сатҳи маърифати ҷомеа, сифати таҳсилот, иқтидори илмӣ ва омодагии мутахассисон ба истифодаи технологияҳои муосир робитаи мустақим дорад.

Аз ин рӯ, дар доираи сиёсати давлатӣ масъалаҳои дастгирии илму маориф, баланд бардоштани сифати таҳсилот, тарбияи кадрҳои соҳибихтисос ва истифодаи васеи технологияҳои иттилоотӣ аҳаммияти рӯзафзун пайдо мекунанд. Гузариш ба иқтисоди рақамӣ зарурати такмили низоми идоракунии давлатӣ, рушди хизматрасониҳои электронӣ, баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти муассисаҳо ва истифодаи усулҳои муосири таҳлили маълумотро ба миён мегузорад.

Дар ин замина, муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва марказҳои илмӣ бояд на танҳо мутахассисони дорои донишҳои назариявӣ, балки кадрҳои қобили таҳлил, эҷодкор ва масъулиятшиносро омода намоянд. Ҷавонон ҳамчун неруи муҳими иҷтимоӣ метавонанд тавассути омӯзиши илмҳои муосир, рушди соҳибкорӣ, фаъолияти инноватсионӣ ва иштироки созанда дар ҳаёти ҷомеа ба пешрафти кишвар саҳми назаррас гузоранд. Ҳамин тавр, таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад барои муҳокимаи масъалаҳои рушди илм, маориф, иқтисоди рақамӣ ва баланд бардоштани сифати идоракунии давлатӣ низ заминаи маърифатӣ фароҳам оварад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими давлатдории муосир ташаккули худшиносии миллӣ дар заминаи эҳтиром ба таърих, забон, фарҳанг ва арзишҳои конститутсионӣ мебошад. Худшиносии миллӣ танҳо бо ифтихор аз гузаштаи таърихӣ маҳдуд намегардад. Он ҳамчунин маънои дарки масъулият барои ояндаи давлат, риояи қонун, эҳтиром ба ҳуқуқи дигарон ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятиро дорад.

Дар ин раванд таҳкими фарҳанги сиёсиву ҳуқуқӣ аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Шаҳрванди огоҳ бояд ҳам ҳуқуқу озодиҳои худро донад ва ҳам вазифаҳои худро дар назди ҷомеа ва давлат дарк намояд. Аз ин лиҳоз, омӯзиши таърихи ниҳоди президентӣ, Конститутсия ва марҳалаҳои рушди давлатдории миллӣ метавонад ба густариши маърифати ҳуқуқӣ ва тарбияи масъулияти шаҳрвандӣ мусоидат кунад.

Барои насли ҷавон муҳим аст, ки рӯйдодҳои таърихиро бо такя ба сарчашмаҳои боэътимод, таҳлили илмӣ ва муносибати воқеъбинона омӯзад. Чунин равиш имконият медиҳад, ки сабақҳои гузашта ба дониш ва таҷрибаи созанда барои фардо табдил ёбанд. Аҳаммияти воқеии ҳар ҷашни давлатӣ дар он ифода меёбад, ки он то кадом андоза ба таҳкими арзишҳои ҷомеа, рушди маърифати шаҳрвандон ва дарки масъулияти умумимиллӣ мусоидат мекунад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ аз ҳамин дидгоҳ бояд ҳамчун фурсати омӯзиши таърих, таҳлили таҷрибаи давлатдорӣ ва андеша дар бораи дурнамои рушди мамлакат арзёбӣ гардад. Дар баробари гиромидошти рӯйдодҳои сарнавиштсоз, ҷомеа бояд ба масъалаҳои такмили идоракунии давлатӣ, таҳкими волоияти қонун, рушди иқтисоди миллӣ, истифодаи самараноки имкониятҳои илмӣ ва баланд бардоштани сифати зиндагии мардум таваҷҷуҳи пайваста зоҳир намояд. Зеро рушди устувори давлат танҳо натиҷаи фаъолияти як ниҳод нест, балки самараи ҳамкории мақомоти давлатӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои илмиву таълимӣ, соҳибкорон ва тамоми шаҳрвандони масъулиятшинос мебошад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз санаҳои муҳими тақвими давлатии кишвар буда, бо рӯйдодҳои сарнавиштсози таърихи соҳибистиқлолӣ, ташаккули низоми конститутсионӣ ва рушди ниҳоди президентӣ робитаи амиқ дорад. Омӯзиши моҳияти таърихию ҳуқуқии ин рӯз нишон медиҳад, ки истиқлолияти давлатӣ, сулҳу ваҳдати миллӣ, волоияти қонун ва фаъолияти самараноки ниҳодҳои давлатӣ аз муҳимтарин заминаҳои пешрафти мамлакат ба шумор мераванд.

Дар баробари ин, тақозои замони муосир тақвияти донишҳои илмӣ, рушди технологияҳои рақамӣ, такмили идоракунии иқтисодӣ ва тарбияи шаҳрвандони соҳибмаърифатро ба вазифаҳои афзалиятнок табдил додааст. Аз ин рӯ, таҷлили Рӯзи Президент бояд на танҳо эҳтиром ба саҳифаҳои муҳими таърих, балки ангезаи андешаҳои созанда, масъулияти шаҳрвандӣ ва талош барои пешрафти ояндаи Тоҷикистони азиз бошад. Зеро бузургии давлатдорӣ дар ҳифзи дастовардҳои гузашта, масъулияти имрӯз ва қобилияти бунёди фардои устувору шукуфон таҷассум меёбад.

 

Давлатҷон ҲУКМАТОВ,

номзади илмҳои иқтисодӣ, иҷрокунандаи вазифаи дотсент, муовини декан оид ба илм ва робитаҳои байналмилалии факултети фаъолияти гумрукӣ ва амнияти иқтисодии ДДМИТ