Ҳамасола 16 ноябр дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил карда мешавад. Ин сана дар таърихи давлатдории навини тоҷикон ҷойгоҳи хосса дошта, бо рӯйдодҳои муҳими сиёсӣ, ташаккули низоми идоракунии давлатӣ ва марҳалаҳои аввали таҳкими истиқлоли кишвар робитаи ногусастанӣ дорад. Таҷлили ин рӯз имконият фароҳам меорад, ки роҳи тайкардаи давлатдории миллӣ бознигарӣ гардида, таърихи муосири Тоҷикистон амиқтар омӯхта шавад ва аҳаммияти сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ бештар дарк карда шавад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи рӯзҳои ид”» аз 14 майи соли 2016, таҳти №1320 расман муқаррар гардидааст. Мувофиқи тағйироти мазкур, ба моддаи 2-и қонуни зикршуда санаи 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ворид карда шуд. Ҳамин тариқ, аз соли 2016 ин сана ба тақвими ҷашнҳои давлатии мамлакат ворид гардид.

Интихоби 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ду рӯйдоди муҳими таърихӣ алоқаманд аст. Нахуст, 16 ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори худ оғоз кард, ки дар ҷараёни он Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Дуюм, 16 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон пас аз интихоботи президентӣ бори нахуст ба сифати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд намуда, расман ба иҷрои вазифаи президентӣ шуруъ карданд.

Барои дарки амиқи аҳаммияти ин рӯйдодҳо зарур аст, ки ба вазъи сиёсиву иҷтимоии Тоҷикистон дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ назар афканем. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ 9 сентябри соли 1991 кишвар ба марҳалаи мураккаби ташаккули сохторҳои мустақили давлатӣ ворид гардид. Соли 1992 ихтилофҳои сиёсӣ ба ҷанги шаҳрвандӣ табдил ёфта, ба ҳаёти ҷамъиятӣ, иқтисоди миллӣ ва амнияти шаҳрвандон таъсири ниҳоят вазнин расониданд.

Дар чунин шароити мураккаб баргузории Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз рӯйдодҳои муҳимми таърихи сиёсии мамлакат ба ҳисоб меравад. Дар ин иҷлосия масъалаҳои марбут ба идоракунии давлатӣ, барқарорсозии фаъолияти мақомоти ҳокимият ва роҳҳои рафъи буҳрони сиёсӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Интихоби роҳбарияти нави давлатӣ ба оғози марҳалаи нав дар ташкили фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои барқарорсозии суботи сиёсӣ замина гузошт.

Дар солҳои минбаъда яке аз масъалаҳои меҳварии ҳаёти сиёсии Тоҷикистон расидан ба сулҳ ва хотима бахшидан ба ҷанги шаҳрвандӣ буд. Раванди сулҳ музокироти тулонии байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иттиҳоди неруҳои мухолифини тоҷикро дар бар гирифта, бо талошҳои пайгиронаи тарафҳои даргир ва мусоидати ҷомеаи байналмилалӣ идома ёфт. Ниҳоят, 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санади муҳим барои хотима додан ба муқовимати мусаллаҳона ва оғози марҳалаи барқарорсозии баъдиҷангӣ заминаи устувори сиёсӣ фароҳам овард.

Дар раванди музокироти сулҳ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси роҳбари ҳайати ҳукуматӣ иштирок доштанд. Ҳамзамон, бояд таъкид кард, ки ба даст омадани сулҳ натиҷаи музокирот ва созишҳои тарафҳои даргир, фаъолияти намояндагони ҷомеа ва мусоидати миёнаравони байналмилалӣ буд. Таҷрибаи таърихии он давра собит намуд, ки барои рафъи ихтилофҳои амиқи сиёсӣ муколама, ҳамдигарфаҳмӣ, созиш ва иҷрои уҳдадориҳои қабулшуда аҳаммияти ҳалкунанда доранд.

Яке аз рӯйдодҳои муҳимми дигари давраи ташаккули давлатдории навини Тоҷикистон қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин санади олии ҳуқуқӣ асосҳои сохтори конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин тартиби ташкил ва фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатиро муайян намуд.

Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президент сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия мебошад. Мақоми президентӣ дар низоми давлатдорӣ бо ваколатҳои муайяни конститутсионӣ, аз ҷумла намояндагии давлат дар муносибатҳои дохилӣ ва байналмилалӣ, таъмини ҳамоҳангии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва татбиқи ваколатҳои пешбининамудаи қонунгузорӣ алоқаманд мебошад.

Аз ин лиҳоз, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро метавон ҳамчун фурсати муносиб барои омӯзиши таърихи ташаккули институти президентӣ, нақши Конститутсия ва принсипҳои идоракунии давлатӣ арзёбӣ намуд. Дарки ин масъалаҳо, бахусус барои ҷавонон, аҳаммияти калон дорад, зеро онҳо бояд дар бораи сохтори давлат, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандӣ ва тартиби фаъолияти мақомоти давлатӣ маълумоти саҳеҳу мукаммал дошта бошанд.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон марҳалаҳои гуногуни рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро паси сар кард. Пас аз хотима ёфтани ҷанги шаҳрвандӣ масъалаҳои барқарорсозии инфрасохтор, эҳёи фаъолияти муассисаҳои давлатӣ, рушди соҳаҳои маорифу тандурустӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти иқтисодӣ ба самтҳои асосии сиёсати давлатӣ табдил ёфтанд.

Дар ин давра барои рушди энергетика, нақлиёт, саноат ва дигар бахшҳои иқтисоди миллӣ барномаҳо ва лоиҳаҳои гуногуни давлатӣ амалӣ карда шуданд. Бунёду таҷдиди роҳҳои автомобилгард, иншооти энергетикӣ, муассисаҳои таълимӣ ва дигар иншооти инфрасохторӣ аз ҷумлаи самтҳои муҳимми фаъолияти давлат дар давраи соҳибистиқлолӣ ба шумор мераванд. Албатта, арзёбии натиҷаҳои ин фаъолият бояд бо назардошти нишондиҳандаҳои воқеии иқтисодӣ, сатҳи дастрасии аҳолӣ ба хизматрасониҳо ва беҳтар гардидани шароити зиндагии шаҳрвандон сурат гирад.

Дар баробари рушди иқтисоди миллӣ, соҳаҳои илму маориф низ дар сиёсати давлатии Тоҷикистон мавқеи муҳим доранд. Таҳсилот яке аз воситаҳои асосии омода намудани мутахассисони соҳибкасб, баланд бардоштани маърифати ҷомеа ва таъмини рушди устувори кишвар маҳсуб мешавад. Дар шароити пешрафти босуръати технологияҳо ва тағйирёбии талаботи бозори меҳнат сифати таълим, рушди таҳқиқоти илмӣ ва омодасозии кадрҳои баландихтисос аҳаммияти рӯзафзун пайдо мекунанд.

Таҷрибаи ҷанги шаҳрвандӣ ва раванди сулҳи тоҷикон нишон медиҳад, ки низоъҳои сиёсӣ метавонанд ба тамоми паҳлуҳои ҳаёти ҷомеа ва сарнавишти миллионҳо шаҳрванд таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, ҳифзи сулҳу субот, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, риояи қонун ва рушди фарҳанги муколама аз ҷумлаи масъалаҳои муҳимме мебошанд, ки аҳаммияти онҳо аз доираи як санаи ҷашнӣ фаротар меравад.

Ҷавонон ҳамчун насли ояндасози ҷомеа бояд бо таърихи давлатдории миллӣ шинос бошанд ва дар баробари омӯзиши дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ, масъалаҳои рушди кишварро низ бо нигоҳи таҳлилӣ ва масъулиятшиносӣ баррасӣ намоянд. Баланд бардоштани маърифати сиёсиву ҳуқуқӣ ба ҳар як шаҳрванд имкон медиҳад, ки мавқеи худро нисбат ба рӯйдодҳои ҷамъиятӣ дар асоси дониш, далел ва дарки масъулияти шаҳрвандӣ ташаккул диҳад.

Дар маҷмуъ, арҷгузорӣ ба таърихи давлатдории миллӣ пеш аз ҳама дар шинохти воқеии гузаштаи кишвар, эҳтиром ба Конститутсия, ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва муносибати масъулона ба ояндаи Тоҷикистон ифода меёбад. Омӯзиши таҷрибаи таърихии давлатдории навини тоҷикон барои насли ҷавон имконият фароҳам меорад, ки арзиши истиқлолият, аҳаммияти ваҳдати миллӣ ва масъулияти худро дар рушди ҷомеа амиқтар дарк намояд.

 

Маҳмадҷон БОДАМАЕВ,

муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ