Дар замони муосир шабакаҳои иҷтимоӣ на танҳо як падидаи технологӣ, балки ба як низоми мувозӣ ва ҷудонашавандаи ҳаёти ҷомеа табдил ёфтаанд. Барои насли ҷавон, ки онҳоро аксар вақт «зодагони рақамӣ» меноманд, ин фазо ба муҳити асосии иҷтимоишавӣ, гирифтани иттилоот ва худшиносӣ табдил ёфтааст. Агар дар гузашта таълиму тарбия танҳо дар секунҷаи «оила, мактаб ва ҷомеа» сурат мегирифт, имрӯз зарур аст, ки ба ин силсила бозигари чаҳорум - «муҳити виртуалӣ»-ро низ илова кунем. Таъсири ин муҳит ба раванди камолоти ҷавонон дорои табиати мураккаб ва зиддиятнок мебошад.

Аз нуқтаи назари имкониятҳои таълимӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ инқилоби воқеиро ба вуҷуд оварданд. Имрӯз ҷавонон барои дастрасӣ ба дониш дигар бо деворҳои китобхонаҳо ё ҳудуди ҷуғрофӣ маҳдуд нестанд. Платформаҳои муосир ба онҳо имкон медиҳанд, ки дар маҳфилҳои илмии байналмилалӣ иштирок кунанд, аз лексияҳои олимони барҷастаи ҷаҳон баҳра баранд ва малакаҳои амалиро тавассути дарсҳои видеоӣ мустақилона аз худ намоянд. Шабакаҳои иҷтимоӣ раванди таълимро аз шакли хушки академикӣ ба шакли интерактивӣ ва ҷолиб табдил доданд. Ин фазо ба ҷавонони боистеъдод имкон медиҳад, ки корҳои эҷодӣ ва илмии худро ба намоиш гузоранд, ки ин дар навбати худ боиси афзоиши ҳавасмандии онҳо ба худтакмилдиҳӣ ва омӯзиши пайваста мегардад.

Аммо, дар канори ин имкониятҳои беназир, таҳдидҳои ҷиддие хуфтаанд, ки наметавон онҳоро нодида гирифт. Яке аз мушкилоти калидӣ «истеъмоли беҳадафи иттилоот» мебошад. Вақте ки ҷавонон соатҳои зиёдро барои тамошои наворҳои кӯтоҳи бемаъно ва мундариҷаи фароғатии сатҳӣ сарф мекунанд, қобилияти тафаккури амиқ ва таҳлилии онҳо коҳиш меёбад. Тадқиқотҳои психологӣ нишон медиҳанд, ки ҷараёни доимии иттилооти зудтағйирёбанда боиси ба вуҷуд омадани «тафаккури клипӣ» мегардад. Дар ин ҳолат, ҷавон наметавонад диққати худро муддати дароз ба як матни илмӣ ё масъалаи ҷиддӣ равона кунад, ки ин бевосита ба сифати таҳсил ва азхудкунии донишҳои бунёдӣ таъсири манфӣ мерасонад.

Ҷанбаи дигари нигаронкунанда таъсири шабакаҳои иҷтимоӣ ба солимии равонӣ ва ахлоқии ҷавонон аст. Муҳити виртуалӣ аксар вақт тасвири дурӯғин ва идеалӣ аз зиндагиро пешниҳод мекунад. Ҷавонон бо муқоиса кардани ҳаёти воқеии худ бо «зиндагии дурахшон»-и блогерон ва чеҳраҳои маъруф дучори эҳсоси нокофӣ ва паст задани қадри худ мешаванд. Ин ҳолат заминаро барои пайдоиши анксиё (изтироб), гӯшанишинӣ ва ҳатто депрессия фароҳам меорад. Илова бар ин, дар шабакаҳо аксар вақт арзишҳои бегона ва тарзи зиндагии ба фарҳанги мо носозгор таблиғ мешаванд, ки метавонад боиси гумроҳӣ ва заиф шудани пояҳои ахлоқию миллии насли ҷавон гардад.

Дар робита ба ин, масъулияти ниҳодҳои тарбиявӣ - оила ва муассисаҳои таълимӣ дар замони муосир дучанд мегардад. Мо наметавонем ҷавононро аз интернет ҷудо кунем, зеро ин боиси қафомонии онҳо аз корвони тамаддун мешавад. Роҳи халосӣ дар ташаккули «саводи рақамӣ» ва «гигиенаи иттилоотӣ» аст. Волидон ва омӯзгорон бояд ба ҷавонон на танҳо истифодаи техникӣ, балки фарҳанги муошират ва интихоби дурусти мундариҷаро омӯзонанд. Ҷавон бояд дарк кунад, ки шабакаи иҷтимоӣ бояд ба ӯ хидмат кунад, на ин ки ӯ ба ғуломи алгоритмҳои ин шабакаҳо табдил ёбад.

Хулоса, шабакаҳои иҷтимоӣ дар таълиму тарбияи ҷавонони имрӯза нақши калидӣ доранд ва ин нақш метавонад ҳам созанда ва ҳам харобкунанда бошад. Агар мо омӯзгорон тавонем тавозуни дурустро миёни истифодаи технология ва арзишҳои маънавӣ нигоҳ дорем, ин платформаҳо ба як василаи пурқудрати рушд дар зеҳни ҷавонон табдил меёбанд. Вазифаи ҷомеа ва омӯзгорону устодон  аз он иборат аст, ки ҷавононро ба истифодаи мақсаднок ва масъулиятноки ин воситаҳо ҳидоят намояд, то онҳо на танҳо аз нигоҳи технологӣ пешрафта, балки аз нигоҳи ахлоқӣ ва зеҳнӣ низ комил ба воя расанд. Ояндаи миллат аз он вобаста аст, ки мо имрӯз чӣ гуна насли ҷавонро дар ин фазои мураккаби рақамӣ тарбия мекунем.

 

Суҳбатулло АШУРОВ,

омӯзгори кафедраи математикаи олии ДДМИТ