Муаллим...

Ин вожа дар фарҳанги мо танҳо як мафҳуми касбӣ нест. Муаллим касест, ки ба инсон роҳи донишро нишон медиҳад, андешиданро меомӯзонад, аз хатогӣ сабақ гирифтанро талқин мекунад ва барои фардои нек замина мегузорад.

Муаллим метавонад дар назди тахтаи синф истода, ба даҳҳо шогирд дарс диҳад. Аммо баъзан зиндагӣ чунин шахсиятҳоеро ба майдон меорад, ки доираи таъсири онҳо аз як синф ва ё донишгоҳ хеле фаротар меравад. Онҳо ба ҷомеа, ба як миллат ва ҳатто ба як давраи таърихӣ сабақ медиҳанд.

Дар таърихи ҳар миллат чунин шахсиятҳо ё чун Пешвои мо, эмомали Раҳмон кам ба вуҷуд меоянд.

Онҳо бо китоб дар даст не, балки бо таҷрибаи зиндагӣ; бо тахтаи синф не, балки бо хиради бузурги давлатдорӣ; бо имтиҳони оддӣ не, балки бо озмоиши таърихи пур аз шебу фароз бо сари баланд мегузаранд.

Тоҷикистони мо низ дар давраи соҳибистиқлолӣ бо як қатор рӯйдодҳои бузурги таърихӣ пайвандӣ дорад. Дар маркази ин давра номи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қарор гирифтааст.

Аммо сухан танҳо аз мақому унвон намеравад.

Сухан аз сабақ меравад:

Сабақи сулҳ;

Сабақи ваҳдат;

Сабақи давлатдорӣ;

Сабақи созандагӣ;

Сабақи ватандӯстӣ.

Ва аз ҳама муҳим – сабақи масъулиятшиносӣ дар назди миллату Ватан.

Аз ҳамин дидгоҳ, метавон Эмомалӣ Раҳмонро на танҳо ҳамчун роҳбари давлат, балки ба маънои рамзӣ ҳамчун «муаллими замони худ» низ арзёбӣ намуд – шахсе, ки роҳи тайкарда, таҷрибаи давлатдорӣ, суханрониҳо, пешниҳодҳо ва маслиҳатҳояш барои наслҳои имрӯз ва фардо метавонад маводи омӯзиш бошад.

Зеро муаллими ҳақиқӣ на ҳамеша дар синф дарс мегӯяд.

Ӯ худи таърихро ба синфхона табдил медиҳад.

Ва, баъзан давлат дарси сабақомӯзи худро аз таърихи худ давра ба давра ба мардум меомӯзад.

САБАҚИ АВВАЛ: СУЛҲОФАРӢ

Барои фаҳмидани Тоҷикистони имрӯз бояд Тоҷикистони дирӯзро ба хотир овард.

Истиқлолияти давлатӣ барои миллати тоҷик орзуи деринаи давлатдорӣ буд. Аммо солҳои аввали истиқлол барои кишвар осон нагузаштанд. Ноустувории сиёсӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ ба ҷомеа захмҳои вазнин гузошт.

Дар чунин вазъият вазифаи аввалиндараҷа сохтани корхона ё роҳи нав набуд.

Аввал бояд худи давлатро нигоҳ дошт.

Аввал бояд ҷомеаро аз парокандагӣ эмин дошт.

Аввал бояд ба сулҳ роҳ кушод.

Раванди музокироти байни тоҷикон ниҳоят 27 июни соли 1997 ба имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ овард. Созмони Милали Муттаҳид низ нақши ин созишро дар гузариши Тоҷикистон ба марҳилаи сулҳу оштӣ ва барқарорсозии сохторҳои давлатдорӣ сабт кардааст.

Ин сана танҳо як санаи тақвимӣ нест.

Ин сана бояд ҳамчун яке аз муҳимтарин сабақҳои таърихи навини Тоҷикистон дар хотираи ҳар як насли ҷавон боқӣ монад.

Чунки сулҳ чизе нест, ки баъди пайдо шуданаш худ аз худ то абад боқӣ монад.

Сулҳро бояд фаҳмид.

Сулҳро бояд қадр кард.

Сулҳро бояд ҳифз намуд.

Ва сулҳро бояд ба наслҳои баъдӣ ҳамчун бузургтарин мероси миллӣ ба мерос гузошт.

Имрӯз кӯдаке, ки субҳ ба мактаб меравад, шояд душвориҳои он солҳои сахтро эҳсос накарда бошад.

Донишҷӯе, ки дар донишгоҳ таҳсил мекунад, шояд тасаввур накунад, ки чӣ гуна нооромӣ метавонад тамоми низоми иҷтимоиву иқтисодии кишварро фалаҷ кунад.

Ҷавоне, ки имрӯз дар бораи таъсиси корхона, рушди соҳибкорӣ, технологияҳои рақамӣ ё таҳсил дар хориҷи кишвар фикр мекунад, шояд хуб дарк накунад, ки ҳамаи ин пеш аз ҳама ба муҳити сулҳу субот ниёз дорад.

Аз ин рӯ, яке аз муҳимтарин сабақҳое, ки таърихи Тоҷикистон ба насли имрӯз медиҳад, чунин аст:

«Пеш аз сохтани бино бояд таҳкурсии онро устувор кард.

Пеш аз рушди иқтисод бояд суботи ҷомеаро таъмин намуд.

Пеш аз тарбияи мутахассис бояд барои зиндагии осоиштаи ӯ шароит фароҳам овард».

Ин аст, сабақи аввал:

Сабақи сулҳ.

САБАҚИ ДУЮМ: ВАҲДАТСОЛОРӢ

Сулҳ вақте арзиши воқеӣ пайдо мекунад, ки ба ваҳдат табдил ёбад.

Ваҳдат танҳо набудани мухолифат нест.

Ваҳдат эҳсоси умумии тааллуқ ба як Ватан аст.

Вақте сокини Бадахшон, Суғд, Хатлон, Ҳисор, Рашт ва Душанбе худро пеш аз ҳама фарзанди як давлат ва як миллат медонад, пояҳои давлатдорӣ мустаҳкам мешаванд.

Дар ин ҷо вазифаи роҳбарият танҳо идора кардани сохторҳои давлатӣ нест.

Вазифаи муҳимтар ин нигоҳ доштани эътимоди ҷомеа ба оянда мебошад.

Аз ҳамин ҷост, ки сулҳу ваҳдати миллӣ барои Тоҷикистон танҳо мафҳумҳои сиёсӣ нестанд.

Онҳо шарти рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакатанд.

Ҳар роҳе, ки сохта мешавад, ба субот ниёз дорад.

Ҳар корхонае, ки фаъол мешавад, ба субот ниёз дорад.

Ҳар мактабе, ки бунёд мегардад, ба субот ниёз дорад.

Ҳар орзуе, ки ҷавонон дар бораи ояндаи неки худ доранд, ба субот ниёз дорад.

Аз ин рӯ, агар мо аз Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун «муаллими замони худ» сухан гӯем, яке аз аввалин сабақҳои ин мактаб сабақи сулҳу ваҳдат мебошад.

САБАҚИ СЕЮМ: ОЙИНИ ДАВЛАТДОРӢ

Роҳбарӣ танҳо дар бораи қабули қарор нест.

Роҳбарӣ пеш аз ҳама масъулият аст.

Масъулият дар назди имрӯз.

Масъулият дар назди гузашта.

Ва муҳимтар аз ҳама - масъулият дар назди фардо.

Дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон марҳилаҳои гуногуни давлатсозӣ ва рушди иқтисодиву иҷтимоиро аз сар гузаронд.

Низоми давлатӣ ташаккул ёфт.

Муассисаҳои иҷтимоӣ рушд карданд.

Инфрасохтор васеъ гардид.

Масъалаҳои энергетика, нақлиёт, саноат, маориф ва дигар соҳаҳои ҳаёти кишвар ба рӯзномаи стратегии давлат ворид шуданд.

Аммо дар арзёбии давлатдорӣ як масъалаи муҳимро бояд фаромӯш накард:

Давлат барои инсон аст.

Ҳар як роҳи нав бояд зиндагии мардумро осонтар кунад.

Ҳар як нерӯгоҳи нав бояд ба рушди иқтисод хизмат кунад.

Ҳар як мактаб бояд сатҳи маърифатро боло барад.

Ҳар як корхона бояд ҷойи кор ва маҳсулоти рақобатпазир эҷод кунад.

Ва ҳар як қарори давлатӣ бояд дар ниҳоят ба манфиати ҷомеа нигаронида шавад.

Ин аст, меъёри асосии давлатдорӣ.

САБАҚИ ЧОРУМ: ТАКЯ БА ҶАВОНОН ВА ДОНИШ

Агар хоҳем фаҳмем, ки як давлат ба ояндаи худ чӣ гуна менигарад, бояд бубинем, ки он ба ҷавононаш чӣ мегӯяд.

Ҷавонон ояндаи давлат мебошанд, аммо танҳо «оянда» будан кофӣ нест.

Ҷавонон бояд омодаи сохтани оянда бошанд.

Ин аст, ки масъалаҳои дониш, илм, технология, забономӯзӣ ва касбомӯзӣ дар паёмҳо ва суханрониҳои роҳбарияти Тоҷикистон ҷойгоҳи муҳим пайдо кардаанд. Дар яке аз муроҷиатҳои ахири Пешвои миллат ба ҷавонон нисбати омӯзиши илмҳои муосир, забонҳои хориҷӣ ва технологияҳои иттилоотӣ таъкид шудааст.

Ин ҷо мо боз ба мафҳуми «муаллим» бармегардем.

Муаллими ҳақиқӣ ба шогирд танҳо ҷавоби саволро намедиҳад.

Ӯ ба шогирд тарзи ёфтани ҷавобро меомӯзонад.

Аз ин рӯ, ба ҷавонон гуфтани «хонед» танҳо як қисми вазифа аст.

Бояд гуфт:

Чӣ бихонед?

Чаро бихонед?

Чӣ гуна донишро ба маҳорати касбӣ табдил диҳед?

Чӣ гуна технологияро барои рушди Ватан истифода баред?

Чӣ гуна дар ҷаҳони рақобатпазир ҷойгоҳи худро пайдо кунед?

Ҷавони имрӯз бо ҷавони чанд даҳсола пеш яксон нест.

Имрӯз ҷаҳон бо суръати бесобиқа тағйир меёбад.

Зеҳни сунъӣ, иқтисоди рақамӣ, технологияҳои молиявӣ, биотехнология, роботсозӣ ва дигар самтҳои нав чеҳраи иқтисоди ҷаҳонро дигар мекунанд.

Аз ин рӯ, Тоҷикистон низ ба насли ҷавоне ниёз дорад, ки на танҳо истеъмолкунандаи технология, балки созандаи технология бошад.

На танҳо истифодабарандаи дониш, балки тавлидкунандаи дониш бошад.

На танҳо корҷӯ, балки эҷодкунандаи ҷойи кор бошад.

Ин аст маънои амиқи таваҷҷуҳ ба ҷавонон.

Муаллиме, ки ба шогирдони худ бовар дорад

Муаллими хуб шогирдашро аз худ вобаста намекунад.

Ӯ мехоҳад шогирд рӯзе аз ӯ пештар равад.

Ин андеша барои давлатдорӣ низ аҳамияти бузург дорад.

Мақсади ҳар як насли давлатдор бояд омода кардани насли баъдӣ бошад.

Агар имрӯз Тоҷикистон барои ҷавонон донишгоҳ, мактаб, озмунҳои илмӣ, имкониятҳои касбомӯзӣ ва муҳити нави технологӣ фароҳам оварад, пас вазифаи ҷавонон низ равшан аст, онҳо бояд ин имкониятҳоро ба натиҷа табдил диҳанд, зеро Ватанро танҳо бо муҳаббат дӯст доштан кам аст, ватанро бояд бо дониш дӯст дошт, бо меҳнат дӯст дошт, бо ихтироъ дӯст дошт, бо виҷдон дӯст дошт, бо масъулият дӯст дошт.

Ватандӯстии асри XXI бояд танҳо эҳсос набошад. Он бояд касб, дониш, истеҳсол, илм, технология ва натиҷа бошад.

САБАҚИ ПАНҶУМ: ПАЙВАНДГАРИ ТОҶИКИСТОН БА ҶАҲОН

Тоҷикистон кишвари дорои имкониятҳо ва ҳамзамон мушкилоти хоси худ мебошад.

Кишвари кӯҳистонӣ, бе баромад ба баҳр, бо захираҳои бузурги обӣ ва осебпазирӣ ба тағйирёбии иқлим.

Аз ҳамин ҷост, ки масъалаи об ва пиряхҳо дар сиёсати байналмилалии Тоҷикистон мавқеи хос пайдо кардааст.

Созмони Милали Муттаҳид қайд кардааст, ки бо ташаббуси Тоҷикистон дар солҳои 2000–2016 ҳафт қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ дар масъалаҳои об қабул шудааст.

Ин ҷо як андешаи муҳим пайдо мешавад:

Кишвари хурд метавонад масъалаи бузургро ба миён гузорад.

Агар андеша дуруст бошад, ташаббус метавонад аз марзи як давлат берун равад.

Имрӯз масъалаҳои об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо дигар танҳо масъалаи Тоҷикистон нестанд. Онҳо ба масъалаҳои умумибашарӣ табдил ёфтаанд.

Дар ҳамин маъно, дипломатияи Тоҷикистон дар масъалаи обро метавон яке аз самтҳои муҳими симои байналмилалии кишвар донист.

... Ва боз  мафҳуми «муаллим»

Чаро мо ӯро «муаллими замони худ» меномем?

На барои он ки ӯ касби омӯзгорӣ дорад.

Балкӣ барои он ки замон низ метавонад аз таҷрибаи роҳбарии Ӯ сабақ гирад.

Муаллим ба шогирд мегӯяд:

- Хато накун.

Таҷриба мегӯяд:

- Агар хато кардӣ, аз он сабақ гир.

Муаллим мегӯяд:

- Дониш омӯз.

Замон мегӯяд:

- Бе дониш дар ҷаҳони муосир рақобат кардан душвор аст.

Муаллим мегӯяд:

- Ватанро дӯст дор.

Зиндагӣ мегӯяд:

- Агар Ватанро дӯст дорӣ, барои ободии он амал кун.

Муаллим мегӯяд:

- Ба оянда бовар дошта бош.

Давлат мегӯяд:

- Оянда худ аз худ сохта намешавад; онро бояд имрӯз бунёд кард.

Шояд маҳз ҳамин аст маънои рамзии «муаллими замони худ» будан.

САБАҚИ ШАШУМ: МАШЪАЛЕ БАҲРИ СОЗАНДАГОНИ ФАРДО

Ҳар давру замон қаҳрамонони худро, ҳар миллат фарзандони умедбахши худро ва ҳар давлат насли идомадиҳандаи худро дорад.

Агар имрӯзро ба гузашта монанд кунем, ҷавонон ҳамон саҳифае ҳастанд, ки фардо таърихи кишвар дар он навишта хоҳад шуд.

Аз ҳамин рӯ, муносибат ба ҷавонон муносибат ба ояндаи давлат аст.

Ҷавони имрӯз танҳо донишҷӯ ё коргар нест. Ӯ метавонад муҳандис, иқтисоддон, табиб, барномасоз, соҳибкор, дипломат, олим ва ё роҳбари фардои кишвар бошад.

Аммо барои ба чунин шахсият табдил ёфтан як чиз зарур аст:

- мактаби дурусти зиндагӣ.

Ва мактаби зиндагӣ танҳо аз синфхона оғоз намешавад.

Он аз оила оғоз мешавад, дар мактаб идома меёбад, дар донишгоҳ такмил меёбад ва дар ҷомеа ба амал табдил меёбад.

Дар ин раванд сухани роҳбар низ метавонад нақши тарбиявӣ дошта бошад.

Зеро вақте роҳбари давлат ба ҷавонон аз дониш, илм, меҳнат, худшиносӣ, ватандӯстӣ ва масъулият сухан мегӯяд, масъала танҳо сиёсати давлатӣ нест.

Ин ҳамзамон сухан дар бораи фарҳанги насли оянда мебошад.

Ҷавони бе дониш ба ҷаҳони нав бегона аст

Ҷаҳони имрӯз дигар ҷаҳони чанд даҳсолаи пеш нест.

Имрӯз сарвати давлатро танҳо маъдан, замин, нафту газ ё корхона муайян намекунад.

Сармояи бузургтарини давлат — инсони донишманд мебошад.

Кишваре, ки ҷавонони босавод, соҳибкасб ва эҷодкор дорад, метавонад дар рақобати ҷаҳонӣ ҷойгоҳи худро пайдо кунад.

Аз ҳамин сабаб, таваҷҷуҳ ба маориф ва илм бояд ҳамчун сармоягузорӣ ба ояндаи давлат фаҳмида шавад.

Ҷавоне, ки имрӯз забони хориҷӣ меомӯзад, шояд фардо дар муносибатҳои байналмилалӣ барои Тоҷикистон хизмат кунад.

Ҷавоне, ки имрӯз барномасозиро меомӯзад, метавонад фардо як маҳсулоти рақамии тоҷикӣ эҷод кунад.

Ҷавоне, ки имрӯз муҳандисиро меомӯзад, метавонад фардо дар сохтмони нерӯгоҳ ё корхонаи нави миллӣ саҳм гузорад.

Ҷавоне, ки имрӯз иқтисод меомӯзад, метавонад фардо сиёсати оқилонаи рушди корхона ё давлатро пешниҳод кунад.

Аз ин рӯ, ҳар китоби хондашуда, ҳар касби омӯхташуда ва ҳар маҳорати нав - як хишт дар сохтмони ояндаи Тоҷикистон аст.

Китоб - муаллими безабон

Дар замони телефонҳои ҳушманд, шабакаҳои иҷтимоӣ ва зеҳни сунъӣ шояд чунин ба назар расад, ки китоб аҳамияти пешинаи худро аз даст додааст.

Аммо воқеият баръакс аст.

Ҳар қадар иттилоот зиёд шавад, ҳамон қадар қобилияти интихоб ва таҳлили он муҳимтар мегардад.

Китоб ба инсон танҳо маълумот намедиҳад.

Китоб инсонро ба андешидан водор мекунад.

Шояд аз ҳамин сабаб бошад, ки масъалаи китобхонӣ ва баланд бардоштани маърифати ҷомеа дар сиёсати фарҳангии Тоҷикистон ҷойгоҳи хос пайдо кардааст.

Озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» маҳз бо мақсади рушди китобхонӣ, баланд бардоштани завқи маънавӣ ва тарғиби мутолиа миёни аҳолӣ роҳандозӣ шудааст.

Дар баробари ин, озмуни «Илм – фурӯғи маърифат» таваҷҷуҳро ба илм, ихтироъкорӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ равона мекунад.

Ин ду ном худ як паёми бузург доранд:

дониш равшанӣ аст;

илм фурӯғи ақл аст;

китоб роҳи маърифат аст.

Ва миллате, ки мехонад, беҳтар мефаҳмад.

Миллате, ки мефаҳмад, беҳтар интихоб мекунад.

Миллате, ки дуруст интихоб мекунад, метавонад ояндаи худро дуруст бисозад.

САБАҚИ ҲАФТУМ: ҶАВОНОН БОЯД НА ТАНҲО КОРҶӮ, БАЛКИ СОЗАНДА БОШАНД

Дар ҷомеаи муосир як тағйироти муҳим ба вуҷуд омадааст.

Пештар ҷавон бештар мепурсид:

«Куҷо кор ёбам?»

Имрӯз саволи муҳимтар метавонад чунин бошад:

«Чӣ гуна барои худ ва дигарон имконияти кор эҷод кунам?»

Ин фарқи байни тафаккури истеъмолӣ ва тафаккури созанда мебошад.

Соҳибкорӣ танҳо тиҷорат нест.

Соҳибкорӣ метавонад мактаби масъулият, ташаббус ва ҷустуҷӯи имконият бошад.

Як ҷавон метавонад бо як идея оғоз кунад.

Як идея метавонад ба як корхона табдил ёбад.

Як корхона метавонад даҳҳо ҷойи кор эҷод кунад.

Ва даҳҳо ҷойи кор метавонад зиндагии садҳо нафарро тағйир диҳад.

Бинобар ин, агар мо хоҳем, ки ҷавонон воқеан нерӯи созандаи давлат шаванд, бояд дар онҳо се сифатро бештар инкишоф диҳем:

- дониш, ташаббус ва масъулият.

Дониш нишон медиҳад, ки чӣ бояд кард.

Ташаббус инсонро водор мекунад, ки оғоз намояд.

Масъулият ӯро маҷбур мекунад, ки кори оғозкардаашро то натиҷа расонад.

САБАҚИ ҲАШТУМ: ВАТАНДӮСТӢ БОЯД МЕЪЁРИ АМАЛ БОШАД

Ватандӯстӣ калимаи бузург аст.

Аммо агар он танҳо дар сухан боқӣ монад, арзиши амалии худро гум мекунад.

Ватандӯстӣ вақте воқеӣ мешавад, ки донишҷӯ хуб мехонад.

Вақте омӯзгор бо виҷдон дарс медиҳад.

Вақте табиб беморро бо масъулият табобат мекунад.

Вақте муҳандис кори худро босифат иҷро мекунад.

Вақте соҳибкор андозро сари вақт месупорад ва ҷойи кор эҷод мекунад.

Вақте хизматчии давлатӣ манфиати ҷомеаро аз манфиати шахсӣ боло мегузорад.

Вақте ҷавон вақти худро ба омӯзиш ва рушди худ сарф мекунад.

Ватанро ҳар кас аз ҷойи худ месозад.

Яке бо қалам.

Яке бо китоб.

Яке бо дастгоҳ.

Яке бо компютер.

Яке бо тухми кишт.

Яке бо лоиҳаи илмӣ.

Яке бо сохтани роҳ.

Яке бо тарбияи кӯдак.

Ҳамаи инҳо шаклҳои гуногуни хизмат ба Ватан мебошанд.

САБАҚИ НУҲУМ: ДАВЛАТСОЗӢ БЕ ҶАВОНОН ИМКОННОПАЗИР АСТ

Яке аз хатогиҳои бузург он аст, ки ҷавононро танҳо ҳамчун «насли оянда» бинем.

Ҷавонон на танҳо ояндаанд.

Онҳо имрӯз низ ҳастанд.

Онҳо имрӯз дар донишгоҳҳо мехонанд.

Имрӯз дар корхонаҳо кор мекунанд.

Имрӯз соҳибкорӣ мекунанд.

Имрӯз дар соҳаи илм таҳқиқ мебаранд.

Имрӯз дар соҳаи технология фаъолият доранд.

Имрӯз ҷомеаро тағйир медиҳанд.

Аз ин рӯ, сиёсати ҷавонон бояд танҳо барои фардо набошад.

Он бояд барои имрӯзи онҳо ва фардои давлат бошад.

Дар ин ҷо масъулияти худи ҷавонон низ бузург аст.

Зеро давлат метавонад шароит фароҳам оварад.

Аммо истифодаи он шароит вазифаи худи инсон аст.

Донишгоҳ метавонад дарро боз кунад.

Аммо дохил шудан ба он дар вазифаи донишҷӯ аст.

Китоб метавонад дониш диҳад.

Аммо хондан вазифаи хонанда аст.

Технология метавонад имконият диҳад.

Аммо истифодаи дурусти он аз инсон вобаста аст.

Бинобар ин, ҳар як имконият ҳамзамон масъулият низ мебошад.

САБАҚИ ДАҲУМ: ТАШАББУСЕ, КИ АЗ МАРЗҲО ГУЗАШТ

Вақте аз Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун роҳбари Тоҷикистон сухан мегӯем, танҳо масъалаҳои дохилии кишварро дар назар гирифтан кофӣ нест.

Яке аз самтҳои шинохташудаи сиёсати хориҷии Тоҷикистон ташаббусҳои вобаста ба об ва тағйирёбии иқлим мебошад.

Ин самт барои Тоҷикистон аҳамияти табиӣ ва стратегӣ дорад.

Кишвари мо дорои пиряхҳои бузург ва захираҳои муҳими обӣ мебошад. Ҳамзамон, тағйирёбии иқлим ба муҳити зист ва захираҳои обӣ таъсири ҷиддӣ мерасонад.

Аз ҳамин ҷо як андешаи муҳими сиёсӣ пайдо шуд:

мушкилоти миллӣ метавонад ба ташаббуси байналмилалӣ табдил ёбад.

Ин таҷриба барои ҷавонон низ сабақ аст.

Ҷавон набояд фикр кунад, ки «ман як нафар ҳастам ва чӣ кор карда метавонам?»

Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад:

Як андеша метавонад оғоз бошад.

Як пешниҳод метавонад таваҷҷуҳи ҷомеаро ҷалб кунад.

Як ташаббус метавонад ба барномаи миллӣ табдил ёбад.

Ва ташаббуси миллӣ метавонад дар сатҳи байналмилалӣ садо диҳад.

Анӯшервони замони хеш

Дар таърихи фарҳанги мо номи Анӯшервон бештар бо мафҳумҳои адолат, хирад ва давлатдорӣ пайваст шудааст.

Вақте мардум шахсияти имрӯзаро бо шахсияти бузурги таърихӣ муқоиса мекунанд, онҳо пеш аз ҳама мехоҳанд як маънои рамзиро ифода намоянд.

Муқоиса кардан бо Анӯшервон, албатта, масъалаи таърихист ва онро набояд ҳамчун ҳукми илмии қатъӣ қабул кард.

Аммо ҳамчун ташбеҳи адабӣ ин муқоиса андешаи ҷолиберо ба миён меорад:

Дар ҳар давру замон ҷомеа ба роҳбаре ниёз дорад, ки дар назди қарорҳои худ масъулияти таърихиро эҳсос кунад.

Анӯшервон дар хотираи таърихӣ рамзи адолат ва хирад гардид.

Дар замони муосир бошад, Эмомалӣ Раҳмон дар симои сиёсӣ пеш аз ҳама бо масъалаҳои сулҳ, ваҳдати миллӣ, давлатсозӣ ва созандагии Тоҷикистон пайваст мешавад.

Аз ин рӯ, агар онро бо забони адабиёт баён кунем:

Анӯшервон барои замони худ рамзи хирад буд; Эмомалӣ Раҳмон барои замони худ метавонад ҳамчун рамзи сабақи сулҳ ва давлатсозӣ тасвир шавад.

Ин ҷо мақсади мо муқоисаи ду давра нест.

Мақсад нишон додани як ҳақиқат аст:

таърих роҳбаронро бо он месанҷад, ки онҳо ба ҷомеаи худ чӣ мерос мегузоранд.

Муаллиме, ки худ таърих аст ва аз таърих меомӯзад

Шояд яке аз муҳимтарин сифатҳои роҳбарӣ қобилияти омӯхтан бошад.

Зеро касе, ки гумон мекунад ҳама чизро медонад, дигар пеш намеравад.

Давлатдорӣ низ як раванди доимии омӯзиш аст.

Ҷаҳон тағйир меёбад.

Технология тағйир меёбад.

Иқтисод тағйир меёбад.

Тафаккури ҷомеа тағйир меёбад.

Талаботи ҷавонон тағйир меёбад.

Аз ин рӯ, роҳбари муосир низ бояд пайваста аз таҷрибаи гузашта ва воқеияти имрӯз сабақ гирад.

Дар ин маъно «муаллим» будан танҳо таълим додан нест.

Муаллим будан — ҳамеша омӯхтан низ ҳаст.

... Ва ба ҷавонон чӣ мемонад?

Пас аз гузашти солҳо таърих метавонад бисёр чизҳоро тағйир диҳад.

Биноҳо кӯҳна мешаванд.

Роҳҳо нав мешаванд.

Технологияҳо дигар мешаванд.

Номҳои баъзе корхонаҳо иваз мешаванд.

Аммо як чиз бояд боқӣ монад:

маърифати инсон.

Агар имрӯз мо ба ҷавонон дониш диҳем, фардо онҳо метавонанд кишварро бо дониш созанд.

Агар имрӯз ба онҳо масъулият омӯзонем, фардо онҳо метавонанд давлатро бо масъулият идора кунанд.

Агар имрӯз ба онҳо ватандӯстиро ҳамчун амал омӯзонем, фардо онҳо метавонанд Ватанро бо натиҷа ҳимоя ва обод кунанд.

Ин аст вазифаи бузурги насли имрӯз.

Мо Тоҷикистонро ба ҷавонон танҳо ҳамчун як сарзамин намесупорем.

Мо ба онҳо таърих месупорем.

Мо ба онҳо забон месупорем.

Мо ба онҳо фарҳанг месупорем.

Мо ба онҳо истиқлолият месупорем.

Ва аз ҳама муҳим, мо ба онҳо масъулияти фардо месупорем.

СУХАНИ ОХИР: АҲСАН, БА ЧУНИН МУАЛЛИМ!

Дар охир боз ба ҳамон мафҳуми қудсӣ бармегардем:

- Муаллим!

Чаро?

Зеро ҳар як давра ба инсонҳои роҳнамо ниёз дорад.

Муаллим дар синф ба шогирд роҳ нишон медиҳад.

Роҳбар дар давлат роҳи рушди ҷомеаро муайян мекунад.

Муаллим ба шогирд мегӯяд: омӯз.

Роҳбар ба ҷомеа мегӯяд: соз.

Муаллим мегӯяд: аз хатогиҳо сабақ гир.

Таърих мегӯяд: аз гузашта барои оянда дарс омӯз.

Муаллим мегӯяд: ба дигарон кумак кун.

Ватан мегӯяд: барои ободии он саҳм гузор.

Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун роҳбари давлати Тоҷикистон дар тӯли солҳои фаъолияти худ бо қарорҳо, суханрониҳо, ташаббусҳо ва сиёсати давлатдорӣ як давраи муҳими таърихи навини кишварро шакл дод.

Баҳои ниҳоии ҳар давраи таърихиро, албатта, худи таърих медиҳад.

Аммо барои насли имрӯз як вазифа боқӣ мемонад:

сабақҳои сулҳро фаромӯш накардан;

ваҳдатро ҳифз кардан;

донишро қадр кардан;

илмро рушд додан;

ҷавононро дастгирӣ кардан;

Ватанро бо амал обод намудан.

Зеро агар наслҳои гузашта барои мо давлатро нигоҳ дошта бошанд, вазифаи мо ин аст, ки онро рушд диҳем.

Агар гузаштагон сулҳро ба даст оварда бошанд, вазифаи мо ин аст, ки онро ҳифз кунем.

Агар имрӯз имкони таҳсил дошта бошем, вазифаи мо ин аст, ки донишманд шавем.

Ва агар Ватан моро тарбия кардааст, вазифаи мо ин аст, ки ба Ватан бо меҳнати ҳалол ҷавоб диҳем.

Шояд ҳамин аст бузургтарин сабақ.

Шояд ҳамин аст маънои «муаллими замони худ».

Аҳсан, ба чунин муаллими ғамхор!

Аҳсан, ба чунин Пешво - Эмомалӣ Раҳмон!

Абдумалик САФАРОВ,

мудири кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкорӣ