Дар шароити ҷаҳони муосир масъалаҳои вобаста ба тағйирёбии иқлим, камшавии захираҳои табиӣ, ифлосшавии муҳити зист ва афзоиши аҳолӣ ба мушкилоти ҷиддии башарият табдил ёфтаанд. Дар чунин вазъ, гузариш ба иқтисоди «сабз» ҳамчун роҳи самараноки рушди устувор пазируфта шудааст. Иқтисоди «сабз» рушди иқтисодиро бо ҳифзи муҳити зист ва беҳтар намудани сифати зиндагии инсон ҳамоҳанг месозад.

Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки кишвари рӯ ба рушд ва дорои муҳити ҳассоси табиӣ мебошад, иқтисоди «сабз» аҳамияти стратегӣ дорад. Захираҳои фаровони об, иқтидори бузурги энергетикаи барқароршаванда ва мавқеи ҷуғрофии кишвар имкон медиҳад, ки Тоҷикистон модели рушди «сабз»ро татбиқ намояд.

МАФҲУМ ВА ПРИНСИПҲОИ ИҚТИСОДИ «САБЗ»

Иқтисоди «сабз» низоми иқтисодиест, ки ба кам кардани хавфҳои экологӣ, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва таъмини адолати иҷтимоӣ равона шудааст. Принсипҳои асосии он иборатанд аз:

самаранок истифода бурдани захираҳои табиӣ;

кам кардани партовҳо ва ифлосшавӣ;

рушди энергетикаи тоза;

ҳифзи экосистемаҳо;

таъмини шуғли аҳолӣ ва коҳиши камбизоатӣ.

Иқтисоди «сабз» на танҳо масъалаи экологӣ, балки ҳамзамон, сиёсати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ мебошад.

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА ТАЪСИРИ ОН БА ТОҶИКИСТОН

Тоҷикистон яке аз кишварҳое мебошад, ки ба тағйирёбии иқлим бештар осебпазир аст. Обшавии пиряхҳо, хушксолӣ, селу ярч ва дигар офатҳои табиӣ ба иқтисоди кишвар таъсири манфӣ мерасонанд. Пиряхҳо манбаи асосии оби нӯшокӣ ва обёрӣ мебошанд ва камшавии онҳо метавонад амнияти об ва озуқавориро зери хатар гузорад.

Дар чунин шароит, рушди иқтисоди «сабз» метавонад ҳамчун воситаи мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва коҳиши оқибатҳои он хизмат кунад.

ЭНЕРГЕТИКАИ «САБЗ» - АСОСИ РУШДИ УСТУВОР

Соҳаи энергетика яке аз бахшҳои асосии иқтисоди «сабз» ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон дорои иқтидори бузурги неруи барқи обӣ мебошад ва қисми зиёди неруи барқ аз манбаъҳои барқароршаванда истеҳсол мегардад. Ин бартарии экологӣ ба кишвар имкон медиҳад, ки партовҳои газҳои гулхонаиро кам намояд.

Илова бар ин, рушди энергияи офтобӣ ва бодӣ, махсусан, дар минтақаҳои кӯҳистону дурдаст, метавонад ба беҳтар шудани дастрасӣ ба неруи барқ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат кунад.

КИШОВАРЗИИ «САБЗ» ВА ИСТИФОДАИ САМАРАНОКИ ЗАМИН

Кишоварзӣ яке аз соҳаҳои асосии иқтисоди Тоҷикистон аст. Бо вуҷуди ин, истифодаи нодурусти замин, обёрии ғайрисамаранок ва истифодаи нуриҳои кимиёвӣ ба муҳити зист зарар мерасонанд.

Кишоварзии «сабз» истифодаи технологияҳои муосир, обёрии қатрагӣ, нуриҳои органикӣ ва усулҳои ҳифзи хокро дар бар мегирад. Ин равиш метавонад ҳосилнокиро афзоиш дода, ҳамзамон, муҳити зистро ҳифз намояд ва ба амнияти озуқаворӣ мусоидат кунад.

НАҚЛИЁТ ВА ИНФРАСОХТОРИ «САБЗ»

Нақлиёт яке аз манбаъҳои асосии ифлосшавии ҳаво мебошад. Рушди нақлиёти ҷамъиятии экологӣ, истифодаи сӯзишвории тоза ва нақлиёти барқӣ метавонад таъсири манфии ин соҳаро кам намояд.

Инфрасохтори «сабз», аз ҷумла биноҳои каммасрафи энергия, истифодаи технологияҳои «сабз» дар сохтмон ва идоракунии партовҳо, яке аз самтҳои муҳими иқтисоди «сабз» дар шаҳрҳо мебошад.

НАҚШИ ДАВЛАТ ВА ҲАМКОРИИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

Давлати Тоҷикистон рушди устувор ва иқтисоди «сабз»ро ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати миллӣ эътироф намудааст. Қабули стратегияҳо, барномаҳои давлатӣ ва ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ барои ҷалби сармоягузорӣ ва татбиқи лоиҳаҳои «сабз» аҳамияти калон дорад.

Ҳамкории байналмилалӣ дар соҳаҳои энергетика, идоракунии захираҳои об ва ҳифзи муҳити зист ба рушди иқтисоди «сабз» мусоидат мекунад.

МАОРИФ, ИЛМ ВА ШУУРИ ЭКОЛОГӢ

Рушди иқтисоди «сабз» бидуни баланд бардоштани маърифати экологӣ ғайриимкон аст. Омӯзиши масъалаҳои экологӣ дар муассисаҳои таълимӣ, рушди илм ва тадқиқот дар соҳаҳои «сабз» метавонад заминаи устувори пешрафти кишварро фароҳам оварад.

Ҷалби ҷавонон ба ташаббусҳои «сабз» ва тарбияи масъулияти экологӣ омили муҳим барои рушди дарозмуддат мебошад.

МУШКИЛОТ ВА МОНЕАҲОИ РУШДИ ИҚТИСОДИ «САБЗ»

Бо вуҷуди имкониятҳои зиёд, рушди иқтисоди «сабз» дар Тоҷикистон бо як қатор мушкилот рӯ ба рӯ аст, аз ҷумла:

- маҳдудияти сармоягузорӣ;

- норасоии технологияҳои муосир;

- сатҳи пасти маърифати экологӣ;

- мушкилоти идоракунии захираҳо.

Бартараф намудани ин монеаҳо талошҳои муштарак ва сиёсати пайгиронаро талаб мекунад.

Иқтисоди «сабз» барои Тоҷикистон роҳи муҳими таъмини рушди устувор, ҳифзи муҳити зист ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, рушди энергетикаи барқароршаванда, кишоварзии «сабз» ва баланд бардоштани шуури экологӣ метавонанд ояндаи устувори кишварро таъмин намоянд.

Бо татбиқи пайвастаи сиёсати иқтисоди «сабз», Тоҷикистон метавонад на танҳо мушкилоти экологиро коҳиш диҳад, балки имкониятҳои нави рушди иқтисодӣ ва иҷтимоиро фароҳам оварад.

 

Нилуфар НУСРАТУЛЛОЗОДА,

ассистенти кафедраи информатикаи амали дар иктисодиёти ДДМИТ