Дар шароити рушди муносибатҳои иқтисодии бозорӣ ва густариши робитаҳои тиҷоратии байналмилалӣ дастгирии соҳибкорони ватанӣ яке аз омилҳои муҳимми рушди устувори иқтисоди миллӣ ба ҳисоб меравад. Соҳибкорӣ дар ташкили ҷойҳои нави корӣ, афзоиши истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ, ҷалби сармоя, рушди содирот ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисодиёт нақши назаррас дорад. Дар ин раванд мақомоти гумрук ҳамчун яке аз ниҳодҳои муҳими давлатӣ дар танзими фаъолияти иқтисодии хориҷӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти қонунии соҳибкорон мавқеи муҳимро ишғол менамоянд.

Мақомоти гумруки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи ваколатҳои худ ҳаракати молу воситаҳои нақлиётро аз сарҳади гумрукӣ танзим намуда, риояи қонунгузории гумрукӣ, таъмини пардохтҳои гумрукӣ ва ҳифзи манфиатҳои иқтисодии давлатро таъмин мекунанд. Ҳамзамон, фаъолияти самараноки ин мақомот метавонад ба коҳиш ёфтани хароҷоти маъмурӣ, беҳтар гардидани шароити воридоту содирот ва рушди муносибатҳои иқтисодии соҳибкорони ватанӣ мусоидат намояд.

Яке аз самтҳои муҳимми дастгирии соҳибкорон содагардонӣ ва такмили расмиёти гумрукӣ мебошад. Равшан ва пешгӯишаванда будани тартиби барасмиятдарории мол ба соҳибкорон имкон медиҳад, ки фаъолияти худро самаранок ба нақша гирифта, муҳлати интиқоли мол ва хароҷоти вобаста ба амалиёти гумрукиро дуруст муайян намоянд. Махсусан, барои корхонаҳои истеҳсолӣ сари вақт ворид намудани ашёи хом, таҷҳизот ва қисмҳои эҳтиётӣ аҳаммияти калон дорад, зеро таъхир дар интиқоли чунин молҳо метавонад ба раванди истеҳсолот ва иҷрои уҳдадориҳои шартномавӣ таъсир расонад.

Дар баробари ин, рақамикунонии хизматрасониҳои гумрукӣ яке аз роҳҳои муҳимми баланд бардоштани самаранокии фаъолияти мақомоти гумрук ба ҳисоб меравад. Истифодаи технологияҳои муосири иттилоотӣ, пешниҳоди электронии ҳуҷҷатҳо ва такмили низомҳои мубодилаи маълумот метавонад раванди барасмиятдарории гумрукиро осон намуда, зарурати муроҷиатҳои такрорӣ ва хароҷоти нолозими соҳибкоронро коҳиш диҳад. Рушди хизматрасониҳои электронӣ ҳамчунин ба баланд гардидани шаффофияти фаъолияти гумрукӣ ва беҳтар шудани дастрасии соҳибкорон ба маълумоти зарурӣ мусоидат мекунад.

Самти дигари муҳимми дастгирии соҳибкорони ватанӣ баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии онҳо мебошад. Фаъолияти қонунӣ ва самараноки иқтисодии хориҷӣ донистани талаботи марбут ба эъломияи гумрукӣ, таснифоти мол, арзиши гумрукӣ, пайдоиши мол ва пардохтҳои гумрукиро талаб менамояд. Мақомоти гумрук тавассути пешниҳоди машваратҳои касбӣ, баргузории вохӯриҳои фаҳмондадиҳӣ ва дастрас намудани маълумоти расмӣ метавонанд ба соҳибкорон дар дуруст иҷро намудани уҳдадориҳои қонунӣ мусоидат намоянд. Ин тадбирҳо барои пешгирии хатогиҳои ҳуҷҷатгузорӣ, кам кардани хавфҳои ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани масъулияти соҳибкорон аҳаммияти муҳим доранд.

Дастгирии соҳибкорони ватанӣ инчунин бо рушди истеҳсолоти миллӣ ва афзоиши иқтидори содиротии кишвар алоқаманд мебошад. Корхонаҳои истеҳсолӣ барои навсозии иқтидорҳои худ ва баланд бардоштани сифати маҳсулот аксар вақт ба воридоти технология, таҷҳизот ва ашёи хом ниёз доранд. Таъмини саривақтии расмиёти гумрукӣ дар доираи қонунгузорӣ метавонад ба фаъолияти мунтазами чунин корхонаҳо мусоидат намояд. Ҳамзамон, соҳибкороне, ки маҳсулоти ватаниро ба бозорҳои хориҷӣ мебароранд, ба маълумоти дақиқ дар бораи талаботи гумрукӣ ва тартиби анҷом додани амалиёти содиротӣ эҳтиёҷ доранд.

Дар шароити рақобати бозорҳои байналмилалӣ рушди содирот яке аз омилҳои муҳимми таҳкими иқтисоди миллӣ ба ҳисоб меравад. Мусоидат ба барасмиятдарории дурусти молҳои содиротӣ, пешниҳоди иттилооти зарурӣ ва такмили хизматрасониҳои гумрукӣ метавонад барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти содиротии соҳибкорон замина фароҳам оварад. Бо вуҷуди ин, рушди содирот танҳо аз фаъолияти мақомоти гумрук вобаста набуда, сифати маҳсулот, нархи рақобатпазир, инфрасохтори нақлиётӣ, имкониятҳои логистикӣ ва талаботи бозорҳои хориҷӣ низ аҳаммияти калон доранд.

Шаффофияти фаъолияти мақомоти гумрук яке аз шартҳои муҳими ташаккули муҳити мусоиди соҳибкорӣ мебошад. Дастрас будани маълумоти расмӣ дар бораи талаботи қонунгузорӣ, тартиби барасмиятдарорӣ ва ҳуқуқу уҳдадориҳои иштирокчиёни фаъолияти иқтисодии хориҷӣ ба соҳибкорон имкон медиҳад, ки қарорҳои худро дар асоси иттилооти боэътимод қабул намоянд. Муносибати баробар ба субъектҳои соҳибкорӣ, баррасии саривақтии муроҷиатҳо ва риояи талаботи қонунгузорӣ ба таҳкими эътимод байни мақомоти давлатӣ ва бахши хусусӣ мусоидат мекунанд.

Ҳамкории мунтазами мақомоти гумрук бо соҳибкорон низ аҳаммияти махсус дорад. Вохӯриҳо, машваратҳои соҳавӣ ва муҳокимаи масъалаҳои амалии фаъолияти иқтисодии хориҷӣ имкон медиҳанд, ки мушкилоти соҳибкорон муайян гардида, роҳҳои ҳалли онҳо дар доираи ваколатҳои дахлдор баррасӣ карда шаванд. Чунин ҳамкорӣ барои беҳтар намудани сифати хизматрасонӣ, баланд бардоштани огоҳии ҳуқуқии соҳибкорон ва такмили расмиёти маъмурӣ замина фароҳам меорад.

Бо мақсади баланд бардоштани самаранокии дастгирии соҳибкорони ватанӣ такмили низоми иттилоотӣ, тавсеаи хизматрасониҳои электронӣ, рушди машваратҳои касбӣ ва беҳтар намудани механизми баррасии муроҷиатҳо мувофиқи мақсад мебошад. Ҳамчунин, истифодаи усулҳои муосири идоракунии хавфҳо метавонад ба мутамарказ намудани назорати гумрукӣ ба амалиётҳои дорои хавфи баланд ва осон гардидани расмиёти амалиётҳои дорои хавфи паст дар доираи қонунгузорӣ мусоидат намояд.

Дар маҷмуъ, нақши мақомоти гумрук дар дастгирии соҳибкорони ватанӣ аз фароҳам овардани шароити шаффоф, пешгӯишаванда ва самаранок барои фаъолияти қонунии иқтисодии хориҷӣ иборат мебошад. Такмили расмиёти гумрукӣ, рақамикунонии хизматрасониҳо, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии соҳибкорон ва таҳкими ҳамкории мутақобила метавонанд ба коҳиш ёфтани хароҷоти маъмурӣ, рушди истеҳсолоти миллӣ ва афзоиши имкониятҳои содиротӣ мусоидат намоянд. Ҳамзамон, таъмини тавозуни байни манфиатҳои давлат ва соҳибкорон барои ҳифзи амнияти иқтисодӣ, рушди рақобати одилона ва таҳкими иқтидори иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти муҳим дорад.

 

Муҳаммадҷон БОЕВ, 

донишҷуи курси 4- уми

факултети фаъолияти гумрукӣ ва амнияти иқтисодӣ