НАҚШИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ДАР ТАШАККУЛ ВА РУШДИ ДАВЛАТДОРИИ МУОСИРИ ТОҶИКОН
Ташаккули давлатдории муосири тоҷикон бо ба даст овардани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 марҳилаи нави таърихиро оғоз намуд. Истиқлолият барои Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки ҳамчун давлати мустақил низоми сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқии худро ташаккул дода, сиёсати дохилию хориҷии мустақилро амалӣ намояд.
Аммо вазъи мураккаби сиёсӣ ва ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-1997 ба раванди давлатсозӣ монеаҳои ҷиддӣ эҷод намуд. Дар чунин шароит масъалаҳои барқарорсозии сохторҳои давлатӣ, таъмини суботи сиёсӣ ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи рушди мамлакат ба вазифаҳои аввалиндараҷаи давлат табдил ёфтанд.
Яке аз рӯйдодҳои муҳимми таърихи давлатдории навини тоҷикон баргузории Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Иҷлосияи мазкур 16 ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд, дар Қасри Арбоб, ба кори худ оғоз намуда, дар ҷараёни он масъалаҳои муҳими сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва ташкилии ҳаёти давлат баррасӣ гардиданд.
19 ноябри соли 1992 Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Ин рӯйдод дар марҳилаи мураккаби таърихӣ барои ташаккули роҳбарияти нави сиёсӣ ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи фаъолияти давлат аҳаммияти муҳим дошт.
Иҷлосияи мазкур дар барқарорсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, ташаккули заминаҳои ҳуқуқии давлатдорӣ ва муайян намудани роҳҳои ҳалли мушкилоти сиёсиву иҷтимоии кишвар нақши муҳим бозид.
Дар ин замина метавон қайд намуд, ки ташаккули давлатдории муосири тоҷикон раванди бисёрҷанба буда, дар он омилҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ бо ҳам алоқаманд мебошанд.
Сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ ҳамчун омили таҳкими давлатдорӣ
Сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ аз омилҳои асосии фаъолияти мунтазами институтҳои давлатӣ ва рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб мераванд. Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон дод, ки бе таъмини суботи сиёсӣ рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба мушкилоти ҷиддӣ рӯ ба рӯ мегардад.
Яке аз масъалаҳои муҳимми давраи аввали истиқлолият барқарор намудани сулҳ ва расидан ба ризоияти миллӣ буд. Бо ташаббус ва иштироки роҳбарияти кишвар музокироти байни тоҷикон оғоз гардида, раванди мураккаби гуфтушунидҳо идома ёфт.
27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санади таърихӣ барои қатъи муқовимати мусаллаҳона ва оғози марҳилаи нави барқарорсозии давлат заминаи ҳуқуқию сиёсӣ фароҳам овард.
Аҳаммияти Созишномаи мазкур дар он ифода меёбад, ки он барои барқарор намудани муносибатҳои ҷамъиятӣ, бозгашти гурезаҳо, ташкили Комиссияи оштии миллӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти мақомоти давлатӣ имконият ба вуҷуд овард.
Аз нуқтаи назари таҳлили илмӣ, таҷрибаи сулҳи тоҷикон аҳаммияти омилҳои зеринро дар ҳалли низоъҳои дохилӣ нишон медиҳад:
зарурати муколамаи сиёсӣ ва музокироти фарогир;
аҳаммияти созиш ва эътимоди тарафҳо;
нақши институтҳои давлатӣ дар барқарорсозии субот;
зарурати ҷалби ҷомеа ба раванди оштии миллӣ;
муҳим будани кафолатҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии иҷрои созишномаҳо.
Ҳамин тариқ, сулҳу ваҳдати миллӣ ҳамчун омили муҳимми таҳкими давлатдории муосири тоҷикон арзёбӣ гардида, таҷрибаи Тоҷикистон дар омӯзиши масъалаҳои сулҳсозӣ ва ҳалли низоъҳо аҳаммияти илмӣ ва амалӣ дорад.
Ташаккули асосҳои конститутсионӣ ва ҳуқуқии давлат
Ташаккули давлати соҳибистиқлол бе фароҳам овардани заминаҳои устувори ҳуқуқӣ ва низоми мукаммали идоракунии давлатӣ ғайриимкон мебошад.
Дар ин раванд қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 рӯйдоди муҳимми таърихӣ ба ҳисоб меравад. Конститутсия асосҳои сохтори конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, низоми мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва принсипҳои ташкили фаъолияти онҳоро муайян намуд.
Мувофиқи моддаи 1-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.
Қабули Конститутсия барои ташаккули низоми қонунгузории миллӣ, муайян намудани салоҳияти мақомоти давлатӣ, рушди низоми судӣ ва такмили муносибатҳои давлатдорӣ заминаи устувори ҳуқуқӣ гузошт.
Дар ин раванд масъалаи такмили идоракунии давлатӣ аҳаммияти махсус дорад. Идоракунии самаранок бояд ба принсипҳои қонуният, шаффофият, масъулиятнокӣ, ҳисоботдиҳӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон асос ёбад.
Аз ин лиҳоз, таҳкими давлати ҳуқуқбунёд на танҳо бо қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, балки бо татбиқи воқеии онҳо ва баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии шаҳрвандон алоқаманд мебошад.
Рушди иқтисоди миллӣ ва таҳкими истиқлолияти иқтисодӣ
Иқтисодиёти устувор яке аз пояҳои асосии истиқлолияти воқеии давлат ба ҳисоб меравад. Бинобар ин, рушди иқтисоди миллӣ дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мавқеи муҳимро ишғол менамояд.
Дар даврони истиқлолият барои барқарор намудани соҳаҳои иқтисодиёт, рушди соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ ва ташкили инфрасохтори муосир тадбирҳои гуногун амалӣ гардиданд.
Дар ин раванд муайян гардидани ҳадафҳои стратегии миллӣ аҳаммияти махсус дорад. Ҷумҳурии Тоҷикистон чор ҳадафи стратегии рушди иқтисодиро муайян намудааст:
Таъмини истиқлолияти энергетикӣ ва истифодаи самараноки неруи барқ.
Раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ва табдил додани кишвар ба мамлакати транзитӣ.
Таъмини амнияти озуқаворӣ ва дастрасии аҳолӣ ба ғизои хушсифат.
Саноатикунонии босуръати кишвар.
Татбиқи ин ҳадафҳо ба тағйир додани сохтори иқтисоди миллӣ, рушди инфрасохтор ва баланд бардоштани иқтидори истеҳсолии мамлакат равона гардидааст.
Аз ҷумла, рушди соҳаи энергетика, бунёди Неругоҳи барқи обии «Роғун», сохтмони роҳҳои автомобилгард, нақбҳо ва пулҳо барои беҳтар намудани робитаҳои иқтисодии дохилию хориҷӣ аҳаммияти муҳим доранд.
Дар баробари ин, саноатикунонии босуръат ҳамчун самти афзалиятноки рушди иқтисодиёт ба таъсиси ҷойҳои нави корӣ, коркарди ашёи хоми ватанӣ ва зиёд намудани ҳиссаи маҳсулоти рақобатпазир мусоидат менамояд.
Аз нуқтаи назари иқтисодӣ, самаранокии сиёсати мазкур бояд на танҳо бо ҳаҷми сармоягузорӣ ва шумораи иншооти бунёдгардида, балки бо нишондиҳандаҳои маҳсулнокии меҳнат, афзоиши даромади аҳолӣ, сатҳи шуғл, рушди содирот ва беҳтар гардидани сифати зиндагӣ арзёбӣ карда шавад.
Ҳамзамон, истифодаи самараноки маблағҳои буҷетӣ, такмили низоми баҳисобгирии муҳосибӣ, назорати молиявӣ ва шаффофияти фаъолияти муассисаҳои давлатӣ аз омилҳои муҳимми таъмини рушди устувори иқтисоди миллӣ мебошанд.
Сиёсати хориҷӣ ва таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ
Яке аз нишонаҳои муҳими давлатдории муосир қобилияти давлат дар ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва иштироки фаъолона дар муносибатҳои байналмилалӣ мебошад.
Дар даврони истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон сиёсати хориҷии мустақилро ташаккул дода, бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон ва созмонҳои байналмилалӣ ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва илмиро ба роҳ монд.
Узвияти Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид барои иштироки мустақилонаи кишвар дар равандҳои байналмилалӣ замина фароҳам овард.
Дар ин раванд ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар масъалаҳои обу иқлим аҳаммияти махсус доранд. Пешниҳоди ташаббусҳои глобалӣ оид ба об, аз ҷумла Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028», саҳми кишварро дар баррасии масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ инъикос менамояд.
Ҳамкориҳои минтақавӣ, рушди муносибатҳои иқтисодии хориҷӣ, таъмини амнияти минтақавӣ ва мубориза бо таҳдидҳои фаромиллӣ низ аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии давлат мебошанд.
Аз ин рӯ, сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун воситаи ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими соҳибихтиёрӣ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ аҳаммияти стратегӣ дорад.
Дар асоси таҳлили масъалаҳои баррасишуда метавон ба чунин хулоса омад, ки ташаккул ва рушди давлатдории муосири тоҷикон раванди мураккаби таърихӣ буда, бо маҷмӯи омилҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ алоқаманд мебошад.
Нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар марҳилаи ташаккули давлатдории навини тоҷикон, бахусус дар масъалаҳои барқарорсозии сохторҳои давлатӣ, расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ, ташаккули асосҳои ҳуқуқии давлат ва муайян намудани самтҳои стратегии рушди кишвар, аз ҷумлаи масъалаҳои муҳимми таърихи муосири Тоҷикистон ба ҳисоб меравад.
Таҷрибаи таърихии кишвар нишон медиҳад, ки таъмини суботи сиёсӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди иқтисодӣ ва ташаккули институтҳои мукаммали давлатӣ барои пойдории истиқлолияти миллӣ аҳаммияти ҳалкунанда доранд.
Ҳамин тариқ, рушди давлатдории муосири тоҷикон раванди муттасил буда, таҳкими истиқлолияти давлатӣ, таъмини суботи сиёсӣ, рушди иқтисоди миллӣ, волоияти қонун ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ ҳамчун самтҳои асосии он боқӣ мемонанд.
Р. ШАРИФОВА,
муаллими калони кафедраи баҳисобгирии муҳосибии ДДМИТ
Тоҷ
Рус
Eng