Дар асри XXI инсоният бо мушкилоти ҷиддии норасоии оби тоза рӯ ба рӯ гардидааст. Об яке аз неъматҳои бебаҳои табиат буда, барои мавҷудияти ҳаёт дар рӯи замин аҳамияти ҳалкунанда дорад. Дар шароити ҷаҳони муосир, ки тағйирёбии иқлим, афзоиши аҳолӣ ва рушди босуръати иқтисодӣ ба захираҳои табиӣ фишори зиёд меоранд, масъалаи истифодаи оқилона ва ҳифзи об ба яке аз муҳимтарин масъалаҳои байналмилалӣ табдил ёфтааст. Бо назардошти ин масъала, яке аз чунин иқдомҳои муҳим эълон гардидани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» мебошад, ки бо пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид қабул гардидааст.

Пеш аз ҳама, бояд таъкид намуд, ки об на танҳо барои нӯшидан, балки барои рушди тамоми соҳаҳои иқтисод, аз ҷумла кишоварзӣ, саноат ва энергетика нақши калидӣ мебозад. Масалан, қисми зиёди маҳсулоти кишоварзӣ аз об вобастагӣ дорад, зеро обёрии заминҳо бевосита ба ҳосилнокии зироатҳо таъсир мерасонад. Ҳамзамон, дар соҳаи энергетика, махсусан дар кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги обӣ мебошанд, неругоҳҳои барқи обӣ манбаи асосии истеҳсоли неру ба ҳисоб мераванд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои фаровони обӣ дар арсаи байналмилалӣ дар масъалаҳои об мавқеи фаъол дорад. Тақрибан 60 фоизи захираҳои обии Осиёи Марказӣ дар қаламрави Тоҷикистон ташаккул меёбанд. Аз ин рӯ, кишвар манфиатдор аст, ки масъалаҳои истифодаи одилона ва устувори об дар сатҳи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ ҳаллу фасл гарданд.

Бо вуҷуди аҳамияти бузурги об имрӯз бисёр кишварҳо бо мушкилоти норасоии оби тоза рӯ ба рӯ ҳастанд. Сабабҳои ин ҳолат гуногунанд: истифодаи ғайрисамаранок, ифлосшавии манбаъҳои об, тағйирёбии иқлим ва афзоиши талабот. Маҳз ҳамин мушкилот ҷомеаи ҷаҳониро водор сохт, ки барномаи даҳсоларо барои ҳалли ин масъала роҳандозӣ намояд.

Ҳадафи асосии Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ, таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ва татбиқи сиёсати устувори идоракунии захираҳои об мебошад. Дар доираи ин даҳсола, кишварҳо ташвиқ мешаванд, ки барномаҳои миллӣ ва минтақавиро барои ҳифзи захираҳои об таҳия ва амалӣ намоянд. Инчунин, рушди технологияҳои нав барои тоза кардани об, истифодаи такрории он ва кам кардани талафоти об аз вазифаҳои муҳим ба ҳисоб меравад.

Яке аз самтҳои муҳими ин ташаббус таъмини дастрасии аҳолӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва беҳдошт мебошад. Имрӯз ҳам миллионҳо одамон дар ҷаҳон аз дастрасӣ ба оби тоза маҳруманд, ки ин ба саломатӣ ва сатҳи зиндагии онҳо таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, дар доираи даҳсола, лоиҳаҳои зиёде барои беҳтар кардани инфрасохтори обтаъминкунӣ ва санитария амалӣ мегарданд.

Нақши ҷавонон ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дар татбиқи ҳадафҳои даҳсола низ хеле муҳим аст. Баланд бардоштани маърифати экологӣ, ташвиқи истифодаи сарфакоронаи об ва иштирок дар чорабиниҳои ҳифзи муҳити зист метавонанд ба ҳалли мушкилоти мавҷуда мусоидат намоянд. Ҳар як шахс бояд дарк намояд, ки сарфакории об на танҳо вазифаи давлат, балки масъулияти ҳар як инсон мебошад.

Дар баробари ин, ҳамкории байналмилалӣ дар доираи даҳсола аҳамияти хоса дорад. Зеро бисёр манбаъҳои обӣ хусусияти фаромарзӣ доранд ва истифодаи онҳо бе ҳамоҳангсозии байни кишварҳо метавонад ба ихтилоф оварда расонад. Аз ин рӯ, муколама ва ҳамкорӣ байни давлатҳо барои идоракунии муштараки захираҳои об зарур аст.

Илова бар ин, дар доираи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» масъалаи мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим низ мавқеи муҳимро ишғол мекунад. Тағйирёбии иқлим боиси обшавии пиряхҳо, кам шудани захираҳои оби тоза ва зиёд шудани хушксолӣ дар бисёр минтақаҳои ҷаҳон мегардад. Ин раванд, махсусан барои кишварҳои кӯҳсор, аз ҷумла Тоҷикистон, ки қисми зиёди захираҳои обии он аз пиряхҳо сарчашма мегиранд, таъсири ҷиддӣ дорад. Аз ин рӯ, тадбирҳои пешгирӣ ва мутобиқшавӣ ба мисли ҳифзи пиряхҳо, беҳтар намудани идоракунии об ва истифодаи технологияҳои сарфакорона аҳамияти калон доранд.

Дар баробари ин, татбиқи усулҳои инноватсионӣ ва технологияҳои муосир метавонад дар ҳалли мушкилоти об нақши муҳим бозад. Масалан, истифодаи системаҳои обёрии қатрагӣ дар кишоварзӣ метавонад сарфи обро чандин маротиба кам намояд. Ҳамчунин, коркарди дубораи оби истифодашуда ва истифодаи он дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла саноат ва хоҷагии қишлоқ як роҳи самараноки ҳифзи захираҳои об мебошад. Рушди чунин технологияҳо на танҳо ба сарфаи об мусоидат мекунад, балки ба ҳифзи муҳити зист низ таъсири мусбӣ мерасонад.

Самти дигари муҳим ин тақвияти заминаи ҳуқуқӣ ва сиёсӣ дар соҳаи идоракунии об мебошад. Қабули қонунҳо ва стратегияҳои миллӣ, ки истифодаи устувори захираҳои обро таъмин мекунанд, барои ноил шудан ба ҳадафҳои даҳсола аҳамияти калон дорад. Ҳукуматҳо бояд сиёсати шаффоф ва самаранокро дар соҳаи об амалӣ намоянд, ки дар он манфиатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва экологӣ ба назар гирифта шаванд. Инчунин, ҷалби сармоягузорӣ ба инфрасохтори об, аз ҷумла сохтмони обанборҳо, шабакаҳои обтаъминкунӣ ва иншооти тозакунии об хеле муҳим аст.

Нақши муассисаҳои илмӣ ва таҳқиқотӣ низ дар ин раванд хеле муҳим мебошад. Тадқиқотҳои илмӣ метавонанд роҳҳои нави истифодаи самараноки об, пешгӯии тағйирёбии захираҳои об ва таҳияи стратегияҳои мувофиқро пешниҳод намоянд. Инчунин, омода намудани мутахассисони баландихтисос дар соҳаи идоракунии об барои рушди устувори соҳа зарур аст. Ҳамзамон, баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ дар масъалаи истифодаи оқилонаи об яке аз омилҳои асосии муваффақияти даҳсола мебошад. Тавассути барномаҳои таълимӣ, маъракаҳои иттилоотӣ ва чорабиниҳои ҷамъиятӣ метавон мардумро ба сарфакорӣ ва ҳифзи захираҳои об ҳавасманд кард.

Дар доираи даҳсола, инчунин масъалаи баробарии дастрасӣ ба захираҳои об аҳамияти калон дорад. Тамоми табақаҳои ҷомеа, новобаста ба ҷойи зист ё вазъи иҷтимоӣ бояд ба оби тоза ва хизматрасониҳои санитарӣ дастрасӣ дошта бошанд. Ин яке аз ҳуқуқҳои асосии инсон ба ҳисоб рафта, таъмини он яке аз вазифаҳои муҳими давлатҳо ба шумор меравад.

Дар сурати татбиқи самараноки барномаҳои даҳсола, натиҷаҳои зерин ба даст оварда мешаванд:

- Афзоиши дастрасӣ ба оби тоза;

- Беҳтар шудани сатҳи саломатии аҳолӣ;

- Кам шудани камбизоатӣ;

- Ҳифзи муҳити зист;

- Таъмини рушди устувори кишварҳо.

Хулоса, Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» як иқдоми муҳим дар роҳи ҳифзи захираҳои об ва таъмини рушди устувори ҷомеа мебошад. Татбиқи муваффақонаи ҳадафҳои он аз саъю кӯшиши муштараки давлатҳо, ташкилотҳои байналмилалӣ ва ҳар як фарди ҷомеа вобаста аст. Танҳо дар сурати муносибати оқилона ва масъулиятнок ба захираҳои об мо метавонем ояндаи солим ва устуворро барои наслҳои оянда таъмин намоем.

 

Парвиз УСМОНОВ,

н.и.и., дотсенти кафедраи муносибатҳои молиявӣ-қарзии байналхалқӣ