РОҲҲОИ ПЕШГИРӢ ВА КОҲИШ ДОДАНИ САТҲИ КОРРУПСИЯ
Зарари коррупсия аз маблағи пора бештар буда, он ҳуқуқи шаҳрвандонро поймол мекунад, рақобати солимро маҳдуд месозад ва боварии мардумро ба муассисаҳои давлатӣ заиф мегардонад. Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия бояд аз он равандҳое оғоз шавад, ки шаҳрвандон ҳар рӯз бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд.
Масалан, агар рӯйхати ҳуҷҷатҳо дар сомонаи идора ва дар ҷойи қабули шаҳрвандон дастрас бошад, корманд барои худсарона талаб кардани санади иловагӣ имкони камтар пайдо мекунад. Агар дархост рад шавад, шарҳи хаттии сабаб ба шаҳрванд имкон медиҳад, ки камбудиро ислоҳ кунад ё дар сурати норозигӣ ба тартиби муқарраршуда шикоят намояд.
Рақамикунонии хизматрасонӣ метавонад шаффофияти чунин равандҳоро бештар кунад. Сабти электронии дархост, пардохти ғайринақдӣ ва пайгирии ҳолати муроҷиат имкон медиҳанд, ки санаи қабул, муҳлати баррасӣ ва натиҷаи он маълум бошанд. Масалан, агар шахс дархостро тавассути сомона супорад ва рақами пайгирӣ гирад, ӯ метавонад ҳолати онро мустақилона бинад. Ҳамзамон, барои сокиноне, ки ба интернет дастрасии маҳдуд доранд ё бо низоми электронӣ ошно нестанд, дар марказҳои хизматрасонӣ бояд имкони гирифтани ёрӣ мавҷуд бошад. Бо ин роҳ бартарии хизматрасонии рақамӣ ба доираи васеътари шаҳрвандон мерасад.
Самти дигари муҳим шаффофияти хариди давлатӣ аст. Агар муассиса барои мактаб таҷҳизот мехарад ё барои таъмири роҳ пудратчӣ интихоб мекунад, ҷомеа бояд донад, ки шартҳои озмун чӣ буданд, ғолиб бо кадом меъёрҳо интихоб шуд ва барои иҷрои кор чӣ қадар маблағ ҷудо гардид. Нашри натиҷаи озмун ва маълумот дар бораи иҷрои шартнома ба ҷомеа имконият медиҳад, ки хароҷотро бо натиҷаи воқеӣ муқоиса кунад. Масалан, сокинон метавонанд бубинанд, ки оё қитъаи роҳи дар шартнома пешбинишуда пурра таъмир шудааст. Вақте чунин маълумот сари вақт ва бо забони фаҳмо нашр мешавад, пурсидани шарҳ аз масъулон осонтар мегардад.
Пешгирии коррупсия ба идора кардани бархӯрди манфиатҳо вобаста аст. Тасаввур мекунем, ки узви комиссияи озмун бо яке аз довталабон робитаи хешутаборӣ ё манфиати молиявӣ дорад. Дар чунин ҳолат ӯ бояд ин робитаро ошкор кунад ва аз баррасиву қабули қарор дар ҳамон озмун канор равад. Сабти ин амал дар протоколи комиссия имкон медиҳад, ки риояи тартиб баъдан санҷида шавад. Меъёрҳои равшан ва сабти қарорҳо дар озмунҳои қабул ба кор низ аҳамият доранд. Довталабон бояд бидонанд, ки натиҷа аз рӯйи кадом талабот муайян шудааст.
Барои ошкор кардани қонуншиканиҳо роҳи дастрас ва боэътимоди муроҷиат зарур аст. Агар шахс гумон кунад, ки барои анҷом додани хизмати расмӣ аз ӯ маблағи ғайриқонунӣ талаб шудааст, бояд бидонад, ки ба куҷо муроҷиат карда метавонад ва муроҷиаташ чӣ гуна баррасӣ мешавад. Ҳифзи махфияти хабардиҳанда ва пешгирӣ аз фишор ба ӯ барои эътимод ба ин раванд аҳамияти калон доранд. Муроҷиат бояд сари вақт ва беғаразона санҷида шавад. Дар сурати тасдиқ шудани қонуншиканӣ, ҷавобгарӣ бояд новобаста аз мақом ё робитаҳои шахси гунаҳкор татбиқ гардад. Агар аз чанд шаҳрванд дар бораи як навъи хизматрасонӣ шикояти монанд расад, роҳбарият бояд худи расмиётро низ бозбинӣ кунад.
Дар баробари ислоҳи расмиёт, маърифати ҳуқуқӣ ба шаҳрвандон кумак мекунад, ки ҳуқуқи худро дар ҳолатҳои воқеӣ истифода баранд. Дар дарсҳо ва барномаҳои омӯзишӣ метавон мисолҳои одиро баррасӣ кард. Агар касе барои тезонидани кор маблағи иловагӣ талаб кунад, шаҳрванд метавонад боҷи расмиро санҷад, шарҳи хаттӣ пурсад ва аз роҳи пешбинишуда муроҷиат намояд. Барои кормандони давлатӣ омӯзиши ҳолатҳои бархӯрди манфиатҳо ва тарзи муносибат бо пешниҳодҳои ғайриқонунӣ низ муҳим мебошад.
Ҳамин тариқ, натиҷаи мубориза бо коррупсия бояд дар таҷрибаи ҳаррӯзаи мардум эҳсос шавад. Шаҳрванд ҳуҷҷаташро дар муҳлати муайян мегирад, довталаб сабаби натиҷаи озмунро мефаҳмад ва сокинон метавонанд иҷрои корҳои аз буҷет маблағгузоришударо пайгирӣ кунанд. Барои расидан ба чунин натиҷа ҳар муассиса метавонад аз баррасии хизматрасониҳое оғоз намояд, ки бештар шикоят ба бор меоранд. Нашри талаботу муҳлатҳо, сабти қарорҳо ва баррасии саривақтии муроҷиатҳо қадамҳои амалӣ мебошанд, ки ҳам имкони сӯиистифодаро кам мекунанд ва ҳам эътимоди шаҳрвандонро ба кори муассисаҳо тақвият медиҳанд.
Дилангез ИСОЕВА,
ассистенти кафедраи иқтисоди рақамӣ ва логистика
Тоҷ
Рус
Eng