Барномаи миллӣ оид ба муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон ҳуҷҷати муҳими давлатӣ буда, барои пешгирӣ, ошкор ва бартараф намудани ин гуна ҷиноятҳо таҳия ва амалӣ карда мешавад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ чунин барномаҳо қабул гардидаанд, ки ҳадафи асосии онҳо ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва мубориза бо ин амали хатарнок мебошад. Ин амал на танҳо ҳуқуқҳои асосии инсонро поймол мекунад, балки ба амният, рушди ҷомеа ва суботи давлат низ таъсири манфӣ мерасонад.

Харидуфурӯши одамон шакли муосири ғуломдорӣ маҳсуб ёфта, дар он инсонҳо тавассути фиреб, зӯроварӣ ё таҳдид ба истисмор гирифтор мешаванд. Он метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад: меҳнати иҷборӣ, истисмори ҷинсӣ, гадоӣ, ҷалби кӯдакон ба корҳои хатарнок ва ҳатто фурӯши узвҳои инсон. Одамрабоӣ бошад, яке аз воситаҳои асосии амалӣ намудани чунин ҷиноятҳо мебошад.

Сабабҳои асосии паҳншавии ин амал гуногунанд. Камбизоатӣ, бекорӣ, сатҳи пасти маърифат, муҳоҷирати меҳнатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ аз ҷумлаи омилҳое мебошанд, ки одамонро осебпазир мегардонанд. Гурӯҳҳои ҷиноятпеша аз чунин шароит истифода бурда, шаҳрвандонро бо ваъдаҳои кор, маоши баланд ё зиндагии беҳтар фиреб медиҳанд.

Муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон бояд ҳамаҷониба сурат гирад. Пеш аз ҳама, баланд бардоштани маърифати аҳолӣ аҳамияти калон дорад. Шаҳрвандон бояд донанд, ки чӣ гуна аз фиребҳои эҳтимолӣ худро муҳофизат намоянд. Баргузории маъракаҳои иттилоотӣ, дарсҳои омӯзишӣ ва паҳн намудани маълумот тавассути воситаҳои ахбори омма дар ин самт нақши муҳим мебозад.

Ҳамзамон, тақвияти қонунгузорӣ ва назорати иҷрои он зарур мебошад. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бояд бо чунин ҷиноятҳо муборизаи қатъӣ бурда, гунаҳкоронро ба ҷавобгарӣ кашанд. Ҳамкории байналмилалӣ низ аҳамияти махсус дорад, зеро харидуфурӯши одамон аксаран хусусияти фаромиллӣ дорад.

Ҳимоя ва дастгирии қурбониён яке аз самтҳои муҳими мубориза ба ҳисоб меравад. Ба онҳо бояд кумаки ҳуқуқӣ, равонӣ ва иҷтимоӣ расонида шавад, то ки тавонанд ба зиндагии муқаррарӣ баргарданд.

Ҳадафҳои асосии барномаи миллӣ инҳоянд: пешгирии харидуфурӯши одамон, ошкор намудани ҷиноятҳо, ҷазо додани гунаҳкорон, ҳифз ва дастгирии қурбониён ва баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ. Барои расидан ба ин ҳадафҳо корҳои фаҳмондадиҳӣ бояд мунтазам гузаронида шаванд.

Барнома, инчунин, пешбинӣ мекунад, ки тавассути муассисаҳои таълимӣ ва воситаҳои ахбори омма сатҳи огоҳии мардум баланд бардошта шавад. Қонунҳо ва санадҳои меъёрӣ такмил дода шуда, мутобиқати онҳо ба стандартҳои байналмилалӣ таъмин мегардад. Бо назардошти хусусияти фаромиллии ин ҷиноят, ҳамкорӣ бо кишварҳои дигар ва ташкилотҳои байналмилалӣ низ тақвият дода мешавад.

Яке аз самтҳои муҳим кумак ба қурбониён мебошад. Барои онҳо хизматрасониҳои ҳуқуқӣ, тиббӣ ва равонӣ пешниҳод гардида, марказҳои дастгирӣ ва паноҳгоҳҳо таъсис дода мешаванд. Ҳамчунин, барои баланд бардоштани самаранокии барнома назорат ва арзёбии мунтазам гузаронида мешавад.

Натиҷаҳои интизоршавандаи амалисозии барнома: кам гардидани ҳолатҳои одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон, баланд шудани сатҳи огоҳии аҳолӣ, беҳтар шудани ҳифзи ҳуқуқи қурбониён ва тақвияти ҳамкории байниидоравӣ ва байналмилалӣ мебошад.

Барои пешгирии чунин ҷиноятҳо донистани аломатҳои хатар муҳим аст. Аз ҷумла, пешниҳоди кори “осон” бо маоши баланд бе шартномаи расмӣ, пинҳон кардани маълумоти корфармо, маҳдуд кардани озодии ҳаракат ё гирифтани ҳуҷҷатҳо, инчунин таҳдид ва фишор ба шахс.

Роҳҳои асосии пешгирӣ инҳоянд: санҷидани маълумоти корфармо, насупоридани ҳуҷҷатҳои шахсӣ ба шахсони ношинос, огоҳ намудани наздикон аз ҷойи кор ё сафар, истифодаи манбаъҳои расмӣ барои муҳоҷират ва баланд бардоштани сатҳи дониш ва огоҳӣ.

Нақши давлат ва ҷомеа дар ин самт хеле муҳим аст. Қабули қонунҳои қатъӣ, назорати сарҳадҳо, ҳамкории байналмилалӣ ва баргузории барномаҳои иттилоотӣ аз ҷумлаи чораҳои муассир ба ҳисоб мераванд.

Дар маҷмуъ, барномаи миллӣ механизми муҳими давлатӣ барои мубориза бо харидуфурӯши одамон мебошад. Амалисозии самараноки он танҳо дар ҳолате имконпазир аст, ки тамоми ниҳодҳои давлатӣ ва ҷомеа фаъолона иштирок намоянд.

Дар хотима бояд таъкид кард, ки муқовимат ба одамрабоӣ ва харидуфурӯши одамон вазифаи муштараки давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд аст. Танҳо тавассути ҳамкории зич, баланд бардоштани маърифат ва риояи қонун метавон ин падидаи хатарнокро коҳиш дод ва ҳуқуқу озодиҳои инсонро ҳифз намуд.

 

Саъдулло ҲАКИМОВ,

омӯзгори ДДМИТ