Забон яке аз бузургтарин неъматҳои маънавии инсон ва муқаддастарин арзиши ҳар як миллат ба шумор меравад. Миллат тавассути забони худ андеша, эҳсос, таърих, фарҳанг, анъана ва арзишҳои маънавии хешро баён мекунад ва онҳоро аз як насл ба насли дигар интиқол медиҳад. Аз ин рӯ, забонро метавон оинаи ҳастии миллат, шиносномаи фарҳангӣ ва василаи асосии ҳифзи ҳувияти миллӣ номид. Барои миллати тоҷик забони тоҷикӣ на танҳо воситаи муошират, балки мероси гаронбаҳои ниёгон, сарчашмаи ифтихори миллӣ ва яке аз муҳимтарин рукнҳои давлатдорӣ мебошад.

Маҳз тавассути забон инсон андеша ва эҳсосоти худро ифода мекунад, дониш меомӯзад, таҷрибаи зиндагиро аз насл ба насл интиқол медиҳад ва бо ҷомеа робита барқарор менамояд. Агар забон аз байн равад, қисми муҳими хотираи таърихӣ ва фарҳангии миллат низ осеб мебинад. Аз ин рӯ, ҳифз ва рушди забони миллӣ вазифаи муҳими ҳар як ҷомеаи мутамаддин мебошад.

Мероси адабии гузаштагон барои мо танҳо ёдгории таърихӣ нест, балки мактаби бузурги забон, маърифат ва ахлоқ мебошад. Забони тоҷикӣ дар тӯли садсолаҳо бо вуҷуди мушкилоту тағйироти сиёсиву иҷтимоӣ ҳифз гардида, ҳамчун забони фарҳангу адаб ва илму маърифат ба наслҳои имрӯза расидааст. Бо ин забон осори бузурги адабӣ, илмӣ, таърихӣ ва фалсафӣ офарида шудааст.

Забони модарӣ барои ҳар як инсон азизу муқаддас аст. Инсон аввалин суханони меҳру муҳаббат, аввалин номҳои падару модар, Ватан ва дӯстиро бо забони модарӣ мешунавад. Кӯдак тавассути забон ҷаҳонро мешиносад, фикр карданро меомӯзад ва муносибати худро ба муҳити атроф ифода мекунад. Аз ҳамин ҷост, ки забони модарӣ дар ташаккули шахсият ва ҷаҳонбинии инсон нақши бузург дорад.

Таърихи забони тоҷикӣ таърихи пурғановат ва пурифтихори як миллати соҳибфарҳанг мебошад. Забони модарӣ тӯли садсолаҳо бо осори бузурги адабӣ, илмӣ ва таърихӣ ғанӣ гардидааст. Бо ин забон андешаҳои баланди инсонӣ, донишҳои илмӣ, арзишҳои ахлоқӣ ва таҷрибаи зиндагии мардум баён шудаанд. Ҳамин мероси гаронбаҳо забони тоҷикро ҳамчун яке аз забонҳои дорои имкониятҳои васеи адабӣ ва фарҳангӣ муаррифӣ менамояд.

Номи бузургоне чун Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Носири Хусрав, Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ, Саъдии Шерозӣ, Ҳофизи Шерозӣ ва дигар суханварони барҷаста бо таърихи забони мо пайванди ногусастанӣ дорад. Осори онҳо то имрӯз аҳамияти бузурги маънавӣ ва тарбиявӣ дорад. Рӯдакӣ ҳамчун сардафтари адабиёти классикии тоҷик бо ашъори пурмазмуни худ мақоми баланди забони моро нишон дод. Фирдавсӣ тавассути эҷоди «Шоҳнома» дар нигоҳдории хотираи таърихӣ ва арзишҳои фарҳангии мардум нақши бузург гузошт. Носири Хусрав бо осори фалсафӣ ва ахлоқии худ имкониятҳои забонро барои баёни андешаҳои мураккаб нишон дод. Осори Мавлоно, Саъдӣ ва Ҳофиз бошад, бо зебоии сухан ва маъноҳои баланди инсонӣ то имрӯз дили хонандагонро тасхир мекунад. Аз ин рӯ, мутолиаи осори адибони гузашта ва муосир бояд яке аз самтҳои муҳими фаъолияти таълимиву тарбиявӣ бошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон забони тоҷикӣ мақоми забони давлатиро дорад. Ин мақом масъулияти ҳар як шаҳрвандро барои омӯзиш, истифодаи дуруст ва рушди забони давлатӣ бештар менамояд. Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳамасола 5 октябр таҷлил карда мешавад, фурсати муносибест барои арҷгузорӣ ба забон ва андешидан дар бораи нақши он дар ҳаёти ҷомеа.

Мақоми забони давлатӣ дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маънавии кишвар хеле муҳим мебошад. Забони давлатӣ дар фаъолияти муассисаҳои давлатӣ, соҳаи маориф, фарҳанг, илм, воситаҳои ахбори омма ва дигар арсаҳои ҳаёти ҷомеа васеъ истифода мешавад. Забони давлатӣ яке аз воситаҳои муҳими муоширати шаҳрвандон ва омили таҳкими ягонагии ҷомеа мебошад. Эҳтиром ба забони давлатӣ эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллии кишвар аст.

Рӯзи забони давлатӣ моро ба он водор мекунад, ки ба забони модарӣ ва давлатӣ бо эҳтироми бештар муносибат намоем. Барои омӯзгорон ин рӯз на танҳо як санаи тақвимӣ, балки имконияти хуби тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи худшиносӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба фарҳанги миллӣ мебошад. Дар ҳифз ва рушди забони тоҷикӣ нақши омӯзгорон ва аҳли маориф махсус аст. Омӯзгор дар ташаккули ҷаҳонбинӣ ва фарҳанги забонии насли наврас саҳми калон мегузорад. Устод на танҳо қоидаҳои забонро меомӯзонад, балки бо тарзи гуфтор, навиштор ва муносибати худ ба забон барои хонанда намуна мешавад.

Имрӯз мо ҳамчун ворисони фарҳанги бузурги ниёгон вазифадорем, ки забони тоҷикро ҳифз намоем ва барои рушди он саҳм гузорем. Забоне, ки садсолаҳо бо вуҷуди ҳама мушкилот зинда мондааст, бояд бо кӯшиши мо низ барои наслҳои оянда пойдор боқӣ монад. Мо бояд ба фарзандону шогирдони худ омӯзонем, ки забон танҳо воситаи гуфтугӯ нест, балки мероси муқаддаси миллат аст.

Дар ниҳоят, бояд гуфт, ки забони тоҷикӣ воқеан ҳастӣ, ифтихор ва бақои миллати мост. Он моро бо гузашта пайванд медиҳад, имрӯз моро ба ҳам меорад ва барои оянда роҳи фарҳангиву маънавӣ мекушояд. Забон сарвати маънавиест, ки онро бо ҳеҷ сарвати моддӣ муқоиса кардан мумкин нест.

Пас, биёед забони модарии худро дӯст дорем, онро дуруст омӯзем, бо он босаводона сухан гӯем ва нависем, осори бузургони худро мутолиа намоем ва ба насли ҷавон эҳтироми забонро омӯзонем. Зеро эҳтироми забон эҳтироми миллат, таърих ва фарҳанги хеш аст. Бигзор забони тоҷикӣ ҳамчун яке аз муқаддастарин арзишҳои миллӣ ҳамеша пояндаву устувор бошад ва дар рушди маънавию фарҳангии ҷомеаи мо нақши созандаи худро идома диҳад!

Савриддин ЯТИМОВ,

устоди кафедраи ҳуқуқи иқтисодӣ ва молиявии факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодӣ